UPPCS 2025 PYQ Modern History Notes
Table of Contents
2025
1. เคฌंเคाเคฒ เคตिเคญाเคเคจ เคो เคฐเคฆ्เคฆ เคเคฐเคจा (เคฆिเคธंเคฌเคฐ 1911) →
2. เคฐाเคเคงाเคจी เคा เคเคฒเคเคค्เคคा เคธे เคฆिเคฒ्เคฒी เคธ्เคฅाเคจांเคคเคฐเคฃ (เคฆिเคธंเคฌเคฐ 1911 / เค เคช्เคฐैเคฒ 1912) →
3. เคांเค्เคฐेเคธ เคเคฐ เคฎुเคธ्เคฒिเคฎ เคฒीเค เคे เคฌीเค เคฒเคเคจเค เคธเคฎเคौเคคा (เคฆिเคธंเคฌเคฐ 1916)।
(Chronological Table)
1. เคฌंเคाเคฒ เคตिเคญाเคเคจ เคा เคฐเคฆ्เคฆीเคเคฐเคฃ (1911)
เคชृเคท्เค เคญूเคฎि: เคฒॉเคฐ्เคก เคเคฐ्เคเคจ เคจे 1905 เคฎें เคธांเคช्เคฐเคฆाเคฏिเค เคเคงाเคฐ เคชเคฐ เคฌंเคाเคฒ เคा เคตिเคญाเคเคจ เคिเคฏा เคฅा, เคिเคธเคे เคตिเคฐोเคง เคฎें เคธ्เคตเคฆेเคถी เคंเคฆोเคฒเคจ (1905-1911) เคถुเคฐू เคนुเค।
เคोเคทเคฃा: 12 เคฆिเคธंเคฌเคฐ, 1911 เคो เคฆिเคฒ्เคฒी เคฆเคฐเคฌाเคฐ เคฎें เคฌ्เคฐिเคिเคถ เคธเคฎ्เคฐाเค เคॉเคฐ्เค เคชंเคเคฎ (เคญाเคฐเคค เคเคจे เคตाเคฒे เคเคเคฎाเคค्เคฐ เคฌ्เคฐिเคिเคถ เคฐाเคा) เคจे เคตिเคญाเคเคจ เคो เคฐเคฆ्เคฆ เคเคฐเคจे เคी เคोเคทเคฃा เคी।
เค्เคทेเคค्เคฐीเคฏ เคชुเคจเคฐ्เคเค เคจ: เคฌंเคाเคฒ เคो เคงเคฐ्เคฎ เคे เคฌเคाเคฏ เคญाเคทाเค เคเคงाเคฐ เคชเคฐ เคซिเคฐ เคธे เคोเคก़ा เคเคฏा। เคเคธเคे เคชเคฐिเคฃाเคฎเคธ्เคตเคฐूเคช เคฌिเคนाเคฐ เคเคฐ เคเคก़ीเคธा เคो เคฌंเคाเคฒ เคธे เค เคฒเค เคเคฐ เคจเค เคช्เคฐांเคค เคฌเคจाเค เคเค เคเคฐ เค เคธเคฎ เคो 1874 เคी เคธ्เคฅिเคคि เคฎें เคฌเคนाเคฒ เคिเคฏा เคเคฏा।
เคชเคฐीเค्เคทा เคซोเคเคธ (NET/UPSC): เคฌ्เคฐिเคिเคถ เคธเคฐเคाเคฐ เคฆ्เคตाเคฐा เคตिเคญाเคเคจ เคฐเคฆ्เคฆ เคเคฐเคจे เคा เคฎुเค्เคฏ เคช्เคฐเคถाเคธเคจिเค เคाเคฐเคฃ เคเคฒเคเคค्เคคा เคฎें เคฌเคข़ เคฐเคนे เค्เคฐांเคคिเคाเคฐी เคฐाเคท्เค्เคฐเคตाเคฆ เคเคฐ เคुเคช्เคค เคธंเคเค เคจों เคो เคเคฎเคोเคฐ เคเคฐเคจा เคฅा।
2. เคฐाเคเคงाเคจी เคा เคเคฒเคเคค्เคคा เคธे เคฆिเคฒ्เคฒी เคธ्เคฅाเคจांเคคเคฐเคฃ (1911-1912)
เคोเคทเคฃा: เคเคธเคी เคोเคทเคฃा เคญी 1911 เคे เคฆिเคฒ्เคฒी เคฆเคฐเคฌाเคฐ เคฎें เคिंเค เคॉเคฐ्เค เคชंเคเคฎ เคฆ्เคตाเคฐा เคी เคเค เคฅी। เค เคช्เคฐैเคฒ 1912 เคฎें เคฆिเคฒ्เคฒी เคเคงिเคाเคฐिเค เคฐूเคช เคธे เคฐाเคเคงाเคจी เคฌเคจी।
เคฐเคฃเคจीเคคिเค เคाเคฐเคฃ:
เคเคฒเคเคค्เคคा เคเค्เคฐ เคฐाเคท्เค्เคฐเคตाเคฆ เคเคฐ เค्เคฐांเคคिเคाเคฐी เคเคคिเคตिเคงिเคฏों (เคैเคธे เค เคจुเคถीเคฒเคจ เคธเคฎिเคคि) เคा เคฎुเค्เคฏ เคेंเคฆ्เคฐ เคฌเคจ เคुเคा เคฅा।
เคฆिเคฒ्เคฒी เคญौเคोเคฒिเค เคฐूเคช เคธे เคญाเคฐเคค เคे เคेंเคฆ्เคฐ เคฎें เคฅी เคเคฐ เคฎुเคเคฒ เคाเคฒ เคे เคाเคฐเคฃ เคเคธเคा เคเคคिเคนाเคธिเค เคौเคฐเคต เคฅा, เคिเคธเคธे เคฌ्เคฐिเคिเคถ เคถाเคธเคจ เคो เค เคชเคจी เคธंเคช्เคฐเคญुเคคा เคฆिเคाเคจे เคฎें เคเคธाเคจी เคนुเค।
เคชเคฐीเค्เคทा เคซोเคเคธ: เคฆिเคธंเคฌเคฐ 1912 เคฎें เคเคฌ เคตाเคฏเคธเคฐाเคฏ เคฒॉเคฐ्เคก เคนाเคฐ्เคกिंเค เคฆ्เคตिเคคीเคฏ เคฆिเคฒ्เคฒी เคฎें เค เคชเคจी เคถाเคนी เคธเคตाเคฐी เคจिเคाเคฒ เคฐเคนे เคฅे, เคคเคฌ เคฐाเคธเคฌिเคนाเคฐी เคฌोเคธ เคเคฐ เคธเคिเคจ เคธाเคจ्เคฏाเคฒ เคे เคจेเคคृเคค्เคต เคฎें เค्เคฐांเคคिเคाเคฐिเคฏों เคจे เคเคจ เคชเคฐ เคฌเคฎ เคซेंเคा เคฅा। เคเคธे เคฆिเคฒ्เคฒी-เคฒाเคนौเคฐ เคทเคก्เคฏंเคค्เคฐ เคेเคธ (เคฏा เคนाเคฐ्เคกिंเค เคฌเคฎ เคांเคก) เคเคนा เคाเคคा เคนै।
3. เคฒเคเคจเค เคธเคฎเคौเคคा / เคฒเคเคจเค เคชैเค्เค (1916)
เค เคงिเคตेเคถเคจ: เคฆिเคธंเคฌเคฐ 1916 เคฎें เคเคฏोเคिเคค เคเคธ เค เคงिเคตेเคถเคจ เคी เค เคง्เคฏเค्เคทเคคा เค ंเคฌिเคा เคเคฐเคฃ เคฎเคूเคฎเคฆाเคฐ เคจे เคी เคฅी।
เคฆोเคนเคฐा เคเคคिเคนाเคธिเค เคฎिเคฒเคจ:
เคांเค्เคฐेเคธ เคा เคชुเคจเคฐ्เคฎिเคฒเคจ: 1907 เคे เคธूเคฐเคค เคตिเคญाเคเคจ เคे 9 เคธाเคฒ เคฌाเคฆ เคจเคฐเคฎ เคฆเคฒ เคเคฐ เคเคฐเคฎ เคฆเคฒ เคซिเคฐ เคธे เคเค เคนुเค। เคเคธเคฎें เคฌाเคฒ เคंเคाเคงเคฐ เคคिเคฒเค เคเคฐ เคเคจी เคฌेเคธेंเค เคी เคฎुเค्เคฏ เคญूเคฎिเคा เคฅी।
เคांเค्เคฐेเคธ-เคฒीเค เคธเคฎเคौเคคा: เคญाเคฐเคคीเคฏ เคฐाเคท्เค्เคฐीเคฏ เคांเค्เคฐेเคธ เคเคฐ เค เคिเคฒ เคญाเคฐเคคीเคฏ เคฎुเคธ्เคฒिเคฎ เคฒीเค เคจे เคเค เคธंเคฏुเค्เคค เคธเคฎเคौเคคे เคชเคฐ เคนเคธ्เคคाเค्เคทเคฐ เคिเค।
เคฎुเค्เคฏ เคธूเคค्เคฐเคงाเคฐ: เคฌाเคฒ เคंเคाเคงเคฐ เคคिเคฒเค (เคांเค्เคฐेเคธ) เคเคฐ เคฎोเคนเคฎ्เคฎเคฆ เค เคฒी เคिเคจ्เคจा (เคฎुเคธ्เคฒिเคฎ เคฒीเค)। เคเคธ เคธเคซเคฒเคคा เคे เคฒिเค เคธเคฐोเคिเคจी เคจाเคฏเคกू เคจे เคिเคจ्เคจा เคो "เคนिंเคฆू-เคฎुเคธ्เคฒिเคฎ เคเคเคคा เคा เคฐाเคเคฆूเคค" เคเคนा เคฅा।
เคเคคिเคนाเคธिเค เคธเคฎเคौเคคा: เคांเค्เคฐेเคธ เคจे 1909 เคे เคฎाเคฐ्เคฒे-เคฎिंเคो เคธुเคงाเคฐों เคฆ्เคตाเคฐा เคฆी เคเค เคฎुเคธเคฒเคฎाเคจों เคे เคฒिเค เคชृเคฅเค เคจिเคฐ्เคตाเคเคจ เคชเคฆ्เคงเคคि (Separate Electorates) เคो เคเคชเคाเคฐिเค เคฐूเคช เคธे เคธ्เคตीเคाเคฐ เคเคฐ เคฒिเคฏा। เคเคคिเคนाเคธเคाเคฐ เคเคธे เคฆेเคถ เคे เคตिเคญाเคเคจ เคे เคฌीเค เคฌोเคจे เคตाเคฒी เคเคเคจा เคฎाเคจเคคे เคนैं।
เคธंเคฏुเค्เคค เคฎांเค: เคฆोเคจों เคฆเคฒों เคจे เคฎिเคฒเคเคฐ เคช्เคฐเคฅเคฎ เคตिเคถ्เคต เคฏुเคฆ्เคง เคे เคฌाเคฆ เคฌ्เคฐिเคिเคถ เคธเคฐเคाเคฐ เคธे เคธ्เคตเคถाเคธเคจ (Home Rule) เคी เคฎांเค เคी।
เคเคธเคी เคเคคिเคนाเคธिเค เคเคนाเคจी: เคเคก़िเคฏाँ เคैเคธे เคुเคก़เคคी เคนैं?
เคเคจ เคคीเคจों เคเคเคจाเคं เคी เคเคนाเคจी เคฌ्เคฐिเคिเคถ เคถाเคธเคจ เคी เคाเคฒ, เคญाเคฐเคคीเคฏों เคी เคช्เคฐเคคिเค्เคฐिเคฏा เคเคฐ เคซिเคฐ เค ंเค्เคฐेเคों เคी เคจเค เคूเคเคจीเคคि เคा เคเค เคीเคตंเคค เคเคฆाเคนเคฐเคฃ เคนै।
1905 เคฎें เค ंเค्เคฐेเคों เคจे เคธोเคा เคฅा เคि เคฌंเคाเคฒ เคे เคुเคเคก़े เคเคฐเคे เคตे เคญाเคฐเคคीเคฏ เคฐाเคท्เค्เคฐเคตाเคฆ เคी เคเคฎเคฐ เคคोเคก़ เคฆेंเคे। เคฒेเคिเคจ เคชाเคธा เคเคฒเคा เคชเคก़ เคเคฏा। เคธ्เคตเคฆेเคถी เคंเคฆोเคฒเคจ เคจे เคฒोเคों เคो เคเคเคुเค เคเคฐ เคฆिเคฏा, เคตंเคฆे เคฎाเคคเคฐเคฎ เคे เคจाเคฐे เคूंเคเคจे เคฒเคे เคเคฐ เคตिเคฆेเคถी เคธाเคฎाเคจों เคी เคนोเคฒी เคเคฒाเค เคाเคจे เคฒเคी। เคเคฒเคเคค्เคคा เคฎें เคुเคช्เคค เค्เคฐांเคคिเคाเคฐी เคธंเคเค เคจ เคธเค्เคฐिเคฏ เคนो เคเค เคเคฐ เคฌ्เคฐिเคिเคถ เค เคงिเคाเคฐिเคฏों เคชเคฐ เคนเคฎเคฒे เคนोเคจे เคฒเคे। 1911 เคคเค เคเคคे-เคเคคे เค ंเค्เคฐेเคों เคो เคธเคฎเค เค เคเคฏा เคि เค เคฌ เคเคฒเคเคค्เคคा เคธे เคธเคฐเคाเคฐ เคเคฒाเคจा เคธुเคฐเค्เคทिเคค เคจเคนीं เคนै।
เคเคจเคคा เคे เคुเคธ्เคธे เคो เคถांเคค เคเคฐเคจे เคे เคฒिเค เคเคจ्เคนोंเคจे 1911 เคฎें เคुเคฆ เคฌ्เคฐिเคिเคถ เคฐाเคा เคॉเคฐ्เค เคชंเคเคฎ เคो เคญाเคฐเคค เคฌुเคฒाเคฏा। เคฆिเคฒ्เคฒी เคฆเคฐเคฌाเคฐ เคฎें เคเคจ्เคนोंเคจे เคเค เคคเคฐเคซ เคคो เคญाเคฐเคคीเคฏों เคो เคुเคถ เคเคฐเคจे เคे เคฒिเค เคฌंเคाเคฒ เคตिเคญाเคเคจ เคฐเคฆ्เคฆ เคเคฐ เคฆिเคฏा, เคฒेเคिเคจ เคฆूเคธเคฐी เคคเคฐเคซ เคुเคชเคे เคธे เคฌंเคाเคฒ เคो เคธเคा เคญी เคฆे เคฆी—เคเคจ्เคนोंเคจे เคฐाเคเคงाเคจी เคो เคเคฒเคเคค्เคคा เคธे เคนเคाเคเคฐ เคฆिเคฒ्เคฒी เคเคฐ เคฆिเคฏा เคคाเคि เคฐाเคท्เค्เคฐเคตाเคฆ เคे เคฎुเค्เคฏ เคेंเคฆ्เคฐ เคो เคนी เคเคฎเคोเคฐ เคिเคฏा เคा เคธเคे।
เคเคธ เคซैเคธเคฒे เคธे เคฎुเคธ्เคฒिเคฎ เคเคฒीเค (เค เคญिเคाเคค เคตเคฐ्เค) เคญी เคจाเคฐाเค เคนो เคเคฏा, เค्เคฏोंเคि เคเคจ्เคนें เคฒเคा เคि เค ंเค्เคฐेเคों เคจे เคฎुเคธ्เคฒिเคฎ-เคฌเคนुเคฒ เคชूเคฐ्เคตी เคฌंเคाเคฒ เคो เคเคค्เคฎ เคเคฐเคे เค เคชเคจा เคตाเคฆा เคคोเคก़ เคฆिเคฏा เคนै। เคเคธी เคฌीเค เคช्เคฐเคฅเคฎ เคตिเคถ्เคต เคฏुเคฆ्เคง เคถुเคฐू เคนो เคเคฏा เคเคฐ เคฌ्เคฐिเคेเคจ เคจे เคคुเคฐ्เคी (เคเคธ्เคฒाเคฎिเค เคเคोเคฎเคจ เคธाเคฎ्เคฐाเค्เคฏ) เคे เคिเคฒाเคซ เคंเค เคेเคก़ เคฆी, เคिเคธเคธे เคญाเคฐเคคीเคฏ เคฎुเคธเคฒเคฎाเคจ เค ंเค्เคฐेเคों เคธे เคเคฐ เคฆूเคฐ เคนो เคเค। เคเคธ เคฎौเคे เคा เคซाเคฏเคฆा เคเค ाเคเคฐ เคांเค्เคฐेเคธ เคเคฐ เคฎुเคธ्เคฒिเคฎ เคฒीเค เคเคฐीเคฌ เคเค। 1916 เคฎें เคคिเคฒเค เคेเคฒ เคธे เคूเค เคुเคे เคฅे เคเคฐ เคिเคจ्เคจा เคเค เคฐाเคท्เค्เคฐเคตाเคฆी เคจेเคคा เคे เคฐूเคช เคฎें เคเคญเคฐ เคฐเคนे เคฅे। เคฒเคเคจเค เคฎें เคฆोเคจों เคจे เคนाเคฅ เคฎिเคฒाเคฏा। เค ंเค्เคฐेเคों เคे เคिเคฒाเคซ เคเค เคฎเคเคฌूเคค เคฎोเคฐ्เคा เคฌเคจाเคจे เคी เคเคฒ्เคฆी เคฎें, เคांเค्เคฐेเคธ เคจे เคฎुเคธ्เคฒिเคฎ เคฒीเค เคी 'เคชृเคฅเค เคจिเคฐ्เคตाเคเคจ' เคी เคฎांเค เคฎाเคจ เคฒी। เคเคธ เคธเคฎเคฏ เคคो เคฒเคा เคि เคฆेเคถ เคฎें เคนिंเคฆू-เคฎुเคธ्เคฒिเคฎ เคเคเคคा เคा เคจเคฏा เคฏुเค เค เคเคฏा เคนै, เคฒेเคिเคจ เคเคธी เคธเคฎเคौเคคे เคจे เค เคจเคाเคจे เคฎें เคธांเคช्เคฐเคฆाเคฏिเค เคฐाเคเคจीเคคि เคो เคธเคฐเคाเคฐी เคฎाเคจ्เคฏเคคा เคฆे เคฆी, เคो เคเคे เคเคฒเคเคฐ 1947 เคे เคตिเคญाเคเคจ เคा เคाเคฐเคฃ เคฌเคจी।
1.
เคช्เคฐเคถ्เคจ 1: เคตเคฐ्เคท 1916 เคฎें เคฎुเคธ्เคฒिเคฎ เคฒीเค เคเคฐ เคांเค्เคฐेเคธ เคे เคฌीเค เคธเคฎเคौเคคा เคเคฐाเคจे เคฎें เคจिเคฎ्เคจเคฒिเคिเคค เคฎें เคธे เคिเคธเคจे เคฎुเค्เคฏ เคญूเคฎिเคा เคจिเคญाเค เคฅी?
(A) เคธुเคฐेเคจ्เคฆ्เคฐเคจाเคฅ เคฌเคจเคฐ्เคी
(B) เคฌाเคฒ เคंเคाเคงเคฐ เคคिเคฒเค
(C) เคोเคชाเคฒ เคृเคท्เคฃ เคोเคเคฒे
(D) เคฎเคฆเคจ เคฎोเคนเคจ เคฎाเคฒเคตीเคฏ
เคเคค्เคคเคฐ: (B)
Exam Fact: เคเคธ เคธเคฎเคौเคคे เคो เคเคฐाเคจे เคฎें เคฌाเคฒ เคंเคाเคงเคฐ เคคिเคฒเค เคเคฐ เคฎोเคนเคฎ्เคฎเคฆ เค เคฒी เคिเคจ्เคจा เคा เคธเคฌเคธे เคฌเคก़ा เคนाเคฅ เคฅा। เคเคจी เคฌेเคธेंเค เคจे เคญी เคเคธเคฎें เคธเคนเคฏोเค เคिเคฏा เคฅा।
เคช्เคฐเคถ्เคจ 2: เคฆिเคฒ्เคฒी เคญाเคฐเคค เคी เคฐाเคเคงाเคจी เคिเคธ เคตเคฐ्เคท เคฌเคจी?
(A) 1910
(B) 1911
(C) 1912
(D) 1916
เคเคค्เคคเคฐ: (C)
Exam Fact (เคฌाเคฐीเคी เคธเคฎเคें): เคฐाเคเคงाเคจी เคฌเคฆเคฒเคจे เคी เคोเคทเคฃा 1911 เคฎें เคนुเค เคฅी, เคฒेเคिเคจ เคเคฒเคเคค्เคคा เคธे เคฆिเคฒ्เคฒी เคฐाเคเคงाเคจी เคा เคธ्เคฅाเคจांเคคเคฐเคฃ (Shift) เค เคช्เคฐैเคฒ 1912 เคฎें เคช्เคฐเคญाเคตी เคนुเค เคฅा। เคเคฏोเค เคนเคฎेเคถा 1912 เคो เคธเคนी เคเคค्เคคเคฐ เคฎाเคจเคคा เคนै।
เคช्เคฐเคถ्เคจ 3: 1916 เคे เคฒเคเคจเค เคे เคांเค्เคฐेเคธ เค เคงिเคตेเคถเคจ เคे เคตिเคทเคฏ เคฎें เค เคธเคค्เคฏ เคเคฅเคจ เคुเคจिเค:
เคเคธ เค เคงिเคตेเคถเคจ เคी เค เคง्เคฏเค्เคทเคคा เค ंเคฌिเคा เคเคฐเคฃ เคฎเคूเคฎเคฆाเคฐ เคจे เคी เคฅी।
เคเคธเคฎें เคांเค्เคฐेเคธ เคे เคจเคฐเคฎ เคฆเคฒ เคเคฐ เคเคฐเคฎ เคฆเคฒ เคा เคชुเคจเคฐ्เคฎिเคฒเคจ เคนुเค।
เคांเค्เคฐेเคธ เคจे เคฎुเคธ्เคฒिเคฎ เคฒीเค เคी เคชृเคฅเค เคจिเคฐ्เคตाเคเคจ เคी เคฎांเค เคो เค ुเคเคฐा เคฆिเคฏा เคฅा।
เคเคค्เคคเคฐ: เคเคฅเคจ 3 เค เคธเคค्เคฏ เคนै। เคांเค्เคฐेเคธ เคจे เคเคธ เค เคงिเคตेเคถเคจ เคฎें เคชเคนเคฒी เคฌाเคฐ เคฎुเคธ्เคฒिเคฎ เคฒीเค เคी เคชृเคฅเค เคจिเคฐ्เคตाเคเคจ (Separate Electorate) เคी เคฎांเค เคो เคธ्เคตीเคाเคฐ เคिเคฏा เคฅा।
2.
เคช्เคฐเคถ्เคจ 4: เคจिเคฎ्เคจเคฒिเคिเคค เคฎें เคธे เคिเคธ เคตाเคฏเคธเคฐाเคฏ เคे เคाเคฐ्เคฏเคाเคฒ เคฎें 'เคฆिเคฒ्เคฒी เคฌเคฎ เคांเคก' (Hardinge Bomb Case) เคนुเค เคฅा, เคเคฌ เคตे เคจเค เคถाเคธเคจाเคธเคจ เคेंเคฆ्เคฐ เคฎें เคช्เคฐเคตेเคถ เคเคฐ เคฐเคนे เคฅे?
(A) เคฒॉเคฐ्เคก เคเคฐ्เคเคจ
(B) เคฒॉเคฐ्เคก เคฎिंเคो เคฆ्เคตिเคคीเคฏ
(C) เคฒॉเคฐ्เคก เคนाเคฐ्เคกिंเค เคฆ्เคตिเคคीเคฏ
(D) เคฒॉเคฐ्เคก เคेเคฎ्เคธเคซोเคฐ्เคก
เคเคค्เคคเคฐ: (C)
Exam Fact: 23 เคฆिเคธंเคฌเคฐ 1912 เคो เคांเคฆเคจी เคौเค (เคฆिเคฒ्เคฒी) เคฎें เคฒॉเคฐ्เคก เคนाเคฐ्เคกिंเค เคฆ्เคตिเคคीเคฏ เคชเคฐ เคฌเคฎ เคซेंเคा เคเคฏा เคฅा। เคเคธเคे เคฎुเค्เคฏ เคฏोเคเคจाเคाเคฐ เคฐाเคธเคฌिเคนाเคฐी เคฌोเคธ เคฅे।
เคช्เคฐเคถ्เคจ 5: เคाเคฒाเคจुเค्เคฐเคฎिเค เค्เคฐเคฎ เคฎें เคต्เคฏเคตเคธ्เคฅिเคค :
เคฒเคเคจเค เคธเคฎเคौเคคा
เคฌंเคाเคฒ เคตिเคญाเคเคจ เคा เคฐเคฆ्เคฆीเคเคฐเคฃ
เคฆिเคฒ्เคฒी เคฆเคฐเคฌाเคฐ (เคॉเคฐ्เค เคชंเคเคฎ เคा เคเคเคฎเคจ)
เคธूเคฐเคค เคตिเคญाเคเคจ
เคเคค्เคคเคฐ: เคธเคนी เค्เคฐเคฎ เคนै: 4 → 3 → 2 → 1
เคต्เคฏाเค्เคฏा: เคธूเคฐเคค เคตिเคญाเคเคจ (1907) → เคฆिเคฒ्เคฒी เคฆเคฐเคฌाเคฐ (เคฆिเคธंเคฌเคฐ 1911) → เคฌंเคाเคฒ เคตिเคญाเคเคจ เคฐเคฆ्เคฆीเคเคฐเคฃ เคी เคोเคทเคฃा (เคฆिเคธंเคฌเคฐ 1911) → เคฒเคเคจเค เคธเคฎเคौเคคा (1916)।
3.
เคช्เคฐเคถ्เคจ 6: "เคนिंเคฆू-เคฎुเคธ्เคฒिเคฎ เคเคเคคा เคे เคฐाเคเคฆूเคค" เคी เคเคชाเคงि เคฒเคเคจเค เคธเคฎเคौเคคे เคे เคฌाเคฆ เคฎोเคนเคฎ्เคฎเคฆ เค เคฒी เคिเคจ्เคจा เคो เคिเคธเคจे เคฆी เคฅी?
(A) เคฎเคนाเคค्เคฎा เคांเคงी
(B) เคธเคฐोเคिเคจी เคจाเคฏเคกू
(C) เคฌाเคฒ เคंเคाเคงเคฐ เคคिเคฒเค
(D) เคเคจी เคฌेเคธेंเค
เคเคค्เคคเคฐ: (B)
เคช्เคฐเคถ्เคจ 7: 1911 เคฎें เคฌंเคाเคฒ เคตिเคญाเคเคจ เคो เคฐเคฆ्เคฆ เคเคฐเคจे เคे เคชीเคे เคฌ्เคฐिเคिเคถ เคธเคฐเคाเคฐ เคा เคตाเคธ्เคคเคตिเค เคช्เคฐเคถाเคธเคจिเค เคเคฆ्เคฆेเคถ्เคฏ เค्เคฏा เคฅा?
(A) เคญाเคฐเคค เคฎें เคชूเคฐ्เคฃ เคฒोเคเคคंเคค्เคฐ เคी เคธ्เคฅाเคชเคจा เคเคฐเคจा।
(B) เคเคฒเคเคค्เคคा เคธे เคเค เคฐเคนे เค्เคฐांเคคिเคाเคฐी เคฐाเคท्เค्เคฐเคตाเคฆ เคो เคฆเคฌाเคจा เคเคฐ เคถांเคค เคเคฐเคจा।
(C) เคेเคตเคฒ เคฎुเคธ्เคฒिเคฎ เคฒीเค เคो เคुเคถ เคเคฐเคจा।
(D) เคांเค्เคฐेเคธ เคे เคจเคฐเคฎ เคฆเคฒ เคो เคธเคฎाเคช्เคค เคเคฐเคจा।
เคเคค्เคคเคฐ: (B)
4.
เคช्เคฐเคถ्เคจ: เคฒเคเคจเค เคธเคฎเคौเคคा (1916) เคे เคธเคฎเคฏ เคญाเคฐเคค เคा เคตाเคฏเคธเคฐाเคฏ เคौเคจ เคฅा?
เคเคค्เคคเคฐ: เคฒॉเคฐ्เคก เคेเคฎ्เคธเคซोเคฐ्เคก (Lord Chelmsford) [เคाเคฐ्เคฏเคाเคฒ: 1916 - 1921]
เคช्เคฐเคถ्เคจ: เคฌंเคाเคฒ เคตिเคญाเคเคจ เคो เคฐเคฆ्เคฆ เคเคฐเคจे เคी เคोเคทเคฃा เคिเคธ เคฌ्เคฐिเคिเคถ เคฐाเคा เคจे เคธ्เคตเคฏं เคญाเคฐเคค เคเคเคฐ เคी เคฅी?
เคเคค्เคคเคฐ: เคॉเคฐ्เค เคชंเคเคฎ (King George V) [1911 เคे เคฆिเคฒ्เคฒी เคฆเคฐเคฌाเคฐ เคฎें]।
5.
เคช्เคฐเคถ्เคจ 5: 'เคฆिเคธंเคฌเคฐ 1911 เคे เคฆिเคฒ्เคฒी เคฆเคฐเคฌाเคฐ เคฎें เคिंเค เคॉเคฐ्เค เคชंเคเคฎ เคฆ्เคตाเคฐा เคी เคเค เคोเคทเคฃाเคं' เคे เคช्เคฐเคญाเคต เคे เคธंเคฆเคฐ्เคญ เคฎें เคจिเคฎ्เคจเคฒिเคिเคค เคเคฅเคจों เคชเคฐ เคตिเคाเคฐ เคीเคिเค:
เคฌंเคाเคฒ เคे เคตिเคญाเคเคจ เคो เคฐเคฆ्เคฆ เคเคฐ เคฆिเคฏा เคเคฏा เคเคฐ เคชूเคฐ्เคตी เคคเคฅा เคชเคถ्เคिเคฎी เคฌंเคाเคฒ เคो เคซिเคฐ เคธे เคฎिเคฒा เคฆिเคฏा เคเคฏा।
เค เคธเคฎ เคो เคเค เคชृเคฅเค เคฎुเค्เคฏ เคเคฏुเค्เคค (Chief Commissioner) เคช्เคฐांเคค เคे เคฐूเคช เคฎें เคชुเคจः เคธ्เคฅाเคชिเคค เคिเคฏा เคเคฏा।
เคฌिเคนाเคฐ เคเคฐ เคเคก़ीเคธा เคो เคฌंเคाเคฒ เคช्เคฐेเคธिเคกेंเคธी เคธे เค เคฒเค เคเคฐ เคเค เคจเค เคช्เคฐांเคค เคा เคฆเคฐ्เคा เคฆिเคฏा เคเคฏा।
เคूเค (Code):
(A) เคेเคตเคฒ 1 เคเคฐ 2
(B) เคेเคตเคฒ 1 เคเคฐ 3
(C) เคेเคตเคฒ 2 เคเคฐ 3
(D) 1, 2 เคเคฐ 3 เคธเคญी
เคเคค्เคคเคฐ: (D) 1, 2 เคเคฐ 3 เคธเคญी
: 1911 เคฎें เคेเคตเคฒ เคตिเคญाเคเคจ เคฐเคฆ्เคฆ เคจเคนीं เคนुเค เคฅा, เคฌเคฒ्เคि เคช्เคฐเคถाเคธเคจिเค เคชुเคจเคฐ्เคเค เคจ เคนुเค เคฅा, เคिเคธเคे เคคเคนเคค เคฌिเคนाเคฐ เคเคฐ เคเคก़ीเคธा เคเค เคธाเคฅ เคฌंเคाเคฒ เคธे เค เคฒเค เคนुเค।
เคช्เคฐเคถ्เคจ 6: เคจिเคฎ्เคจเคฒिเคिเคค เคฎें เคธे เคिเคธ เคाเคฐเคฃ เคธे เคเคฒ เคंเคกिเคฏा เคฎुเคธ्เคฒिเคฎ เคฒीเค เคा เคुเคाเคต 1912-13 เคे เคฌाเคฆ เคฌ्เคฐिเคिเคถ เคตिเคฐोเคงी เคนुเค เคเคฐ เคตเคน เคांเค्เคฐेเคธ เคे เคเคฐीเคฌ เคเค?
(A) 1911 เคฎें เคฌंเคाเคฒ เคตिเคญाเคเคจ เคा เค เคाเคจเค เคฐเคฆ्เคฆ เคนोเคจा।
(B) เคฌाเคฒ्เคเคจ เคฏुเคฆ्เคง (1912-13) เคฎें เคคुเคฐ्เคी เคे เคช्เคฐเคคि เคฌ्เคฐिเคिเคถ เคจीเคคि।
(C) เคฌ्เคฐिเคिเคถ เคธเคฐเคाเคฐ เคฆ्เคตाเคฐा เค เคฒीเคเคข़ เคฎुเคธ्เคฒिเคฎ เคตिเคถ्เคตเคตिเคฆ्เคฏाเคฒเคฏ เคो เคธंเคฌเคฆ्เคงเคคा เคฆेเคจे เคธे เคฎเคจा เคเคฐเคจा।
(D) เคเคชเคฐ्เคฏुเค्เคค เคธเคญी।
เคเคค्เคคเคฐ: (D) เคเคชเคฐ्เคฏुเค्เคค เคธเคญी
เคฎुเคธ्เคฒिเคฎ เคฒीเค เคा เคांเค्เคฐेเคธ เคे เคธाเคฅ 1916 เคा เคธเคฎเคौเคคा เคेเคตเคฒ เคเคฐेเคฒू เคฐाเคเคจीเคคि เคा เคนिเคธ्เคธा เคจเคนीं เคฅा, เคฌเคฒ्เคि เค ंเคคเคฐเคฐाเคท्เค्เคฐीเคฏ เคเคเคจाเคं (เคฌाเคฒ्เคเคจ เคฏुเคฆ्เคง เคฎें เคฌ्เคฐिเคेเคจ เคฆ्เคตाเคฐा เคเคฒीเคซा เคे เคिเคฒाเคซ เคाเคจा) เคเคฐ 1911 เคฎें เคฌंเคाเคฒ เคตिเคญाเคเคจ เคฐเคฆ्เคฆ เคนोเคจे เคธे เคฎुเคธเคฒเคฎाเคจों เคฎें เคเคชเคे เค เคธंเคคोเคท เคा เคชเคฐिเคฃाเคฎ เคฅा।
2.
เคช्เคฐเคถ्เคจ 7: เคฒเคเคจเค เคธเคฎเคौเคคे (1916) เคे เคคเคนเคค เคेंเคฆ्เคฐीเคฏ เคต्เคฏเคตเคธ्เคฅाเคชिเคा (Central Legislative Council) เคฎें เคฎुเคธ्เคฒिเคฎ เคฒीเค เคे เคฒिเค เคिเคคเคจे เคช्เคฐเคคिเคถเคค เคธीเคें เคเคฐเค्เคทिเคค เคी เคเคं?
(A) เคเค-เคौเคฅाเค (25%)
(B) เคเค-เคคिเคนाเค (33.3%)
(C) เคเคงी (50%)
(D) เคाเคฒीเคธ เคช्เคฐเคคिเคถเคค (40%)
เคเคค्เคคเคฐ: (B) เคเค-เคคिเคนाเค (1/3)
Exam Fact: เคांเค्เคฐेเคธ เคจे เคฒเคเคจเค เคธเคฎเคौเคคे เคฎें เคจ เคेเคตเคฒ เคชृเคฅเค เคจिเคฐ्เคตाเคเคจ เค्เคทेเคค्เคฐ เคฎाเคจा, เคฌเคฒ्เคि เคेंเคฆ्เคฐीเคฏ เคाเคंเคธिเคฒ เคฎें เคฎुเคธเคฒเคฎाเคจों เคो เคเค-เคคिเคนाเค เคธीเคें เคฆेเคจे เคी เคฌाเคค เคญी เคธ्เคตीเคाเคฐ เคी เคฅी, เคो เคเคจเคी เคเคจเคธंเค्เคฏा เค เคจुเคชाเคค (เคฒเคเคญเค 21%) เคธे เคाเคซी เค เคงिเค เคฅी।
เคช्เคฐเคถ्เคจ 8: "เคฆिเคธंเคฌเคฐ 1912 เคฎें เคตाเคฏเคธเคฐाเคฏ เคฒॉเคฐ्เคก เคนाเคฐ्เคกिंเค เคฆ्เคตिเคคीเคฏ เคชเคฐ เคฆिเคฒ्เคฒी เคे เคांเคฆเคจी เคौเค เคฎें เคฌเคฎ เคซेंเคเคจे เคी เคฏोเคเคจा" เคे เคชीเคे เคฎुเค्เคฏ เคฐूเคช เคธे เคिเคธเคा เคนाเคฅ เคฅा เคเคฐ เคตे เคฌ्เคฐिเคिเคถ เคชुเคฒिเคธ เคो เคเคเคฎा เคฆेเคเคฐ เคाเคชाเคจ เคญाเคเคจे เคฎें เคธเคซเคฒ เคฐเคนे เคฅे?
(A) เคธเคिเคจ्เคฆ्เคฐเคจाเคฅ เคธाเคจ्เคฏाเคฒ
(B) เคฐाเคธเคฌिเคนाเคฐी เคฌोเคธ
(C) เค เคฎीเคฐ เคเคจ्เคฆ
(D) เค เคตเคง เคฌिเคนाเคฐी
เคเคค्เคคเคฐ: (B) เคฐाเคธเคฌिเคนाเคฐी เคฌोเคธ
เคฆिเคฒ्เคฒी เคฐाเคเคงाเคจी เคฌเคฆเคฒเคจे เคी เคเคเคจा เคธे เคुเคก़ा เคฏเคน เคธเคฌเคธे เคช्เคฐเคธिเคฆ्เคง เค्เคฐांเคคिเคाเคฐी เคช्เคฐเคถ्เคจ เคนै। เคเคธ เคेเคธ เคฎें เคญाเค เคฌाเคฒเคฎुเคुंเคฆ, เค เคตเคง เคฌिเคนाเคฐी เคเคฐ เค เคฎीเคฐ เคเคจ्เคฆ เคो เคซांเคธी เคนुเค เคฅी, เคเคฌเคि เคฐाเคธเคฌिเคนाเคฐी เคฌोเคธ เคाเคชाเคจ เคญाเค เคเค เคฅे।
3.
เคช्เคฐเคถ्เคจ 9: เคจीเคे เคฆो เคเคฅเคจ เคฆिเค เคเค เคนैं, เคเค เคो เคเคฅเคจ (A) เคเคฐ เคฆूเคธเคฐे เคो เคाเคฐเคฃ (R) เคเคนा เคเคฏा เคนै:
เคเคฅเคจ (A): เคตเคฐ्เคท 1916 เคฎें เคญाเคฐเคคीเคฏ เคฐाเคท्เค्เคฐीเคฏ เคांเค्เคฐेเคธ เคจे เคฎुเคธ्เคฒिเคฎ เคฒीเค เคी 'เคชृเคฅเค เคจिเคฐ्เคตाเคเคจ เคฎंเคกเคฒ' เคी เคฎांเค เคो เคธ्เคตीเคाเคฐ เคเคฐ เคฒिเคฏा।
เคाเคฐเคฃ (R): เคांเค्เคฐेเคธ เคเคฐ เคฎुเคธ्เคฒिเคฎ เคฒीเค เคฆोเคจों เคฎिเคฒเคเคฐ เคฌ्เคฐिเคिเคถ เคถाเคธเคจ เคे เคिเคฒाเคซ เคธ्เคตเคถाเคธเคจ (Home Rule) เคी เคเค เคธंเคฏुเค्เคค เคฎांเค เคช्เคฐเคธ्เคคुเคค เคเคฐเคจा เคाเคนเคคे เคฅे।
เคूเค (Code):(A) (A) เคเคฐ (R) เคฆोเคจों เคธเคนी เคนैं เคเคฐ (R), (A) เคी เคธเคนी เคต्เคฏाเค्เคฏा เคนै।
(B) (A) เคเคฐ (R) เคฆोเคจों เคธเคนी เคนैं เคชเคฐंเคคु (R), (A) เคी เคธเคนी เคต्เคฏाเค्เคฏा เคจเคนीं เคนै।
(C) (A) เคธเคนी เคนै เคชเคฐंเคคु (R) เคเคฒเคค เคนै।
(D) (A) เคเคฒเคค เคนै เคชเคฐंเคคु (R) เคธเคนी เคนै।
เคเคค्เคคเคฐ: (A) (A) เคเคฐ (R) เคฆोเคจों เคธเคนी เคนैं เคเคฐ (R), (A) เคी เคธเคนी เคต्เคฏाเค्เคฏा เคนै।
4.
เคช्เคฐเคถ्เคจ:10 1916 เคे เคฒเคเคจเค เค เคงिเคตेเคถเคจ เคฎें 'เคांเค्เคฐेเคธ เคे เคฎंเค เคชเคฐ' เคคिเคฒเค เคे เคธ्เคตाเคเคค เคฎें เคเคฐ เคจเคฐเคฎเคชंเคฅिเคฏों เคो เคฎเคจाเคจे เคฎें เคिเคธ เคฎเคนिเคฒा เคจेเคคा เคจे เคฎเคนเคค्เคตเคชूเคฐ्เคฃ เคญूเคฎिเคा เคจिเคญाเค เคฅी?
เคเคค्เคคเคฐ: เคเคจी เคฌेเคธेंเค (Annie Besant)।
เคช्เคฐเคถ्เคจ:11 เคฌ्เคฐिเคिเคถ เคญाเคฐเคค เคी เคฐाเคเคงाเคจी เคเคฒเคเคค्เคคा เคธे เคฆिเคฒ्เคฒी เคธ्เคฅाเคจांเคคเคฐिเคค เคเคฐเคจे เคा เคช्เคฐเคธ्เคคाเคต เคिเคธ เคตाเคฏเคธเคฐाเคฏ เคจे เคฌ्เคฐिเคिเคถ เคृเคน เคธเคฐเคाเคฐ เคो เคญेเคा เคฅा?
เคเคค्เคคเคฐ: เคฒॉเคฐ्เคก เคนाเคฐ्เคกिंเค เคฆ्เคตिเคคीเคฏ (Lord Hardinge II) เคจे เค เคเคธ्เคค 1911 เคฎें เคเค เคुเคช्เคค เคชเคค्เคฐ เคे เคเคฐिเค เคฏเคน เคช्เคฐเคธ्เคคाเคต เคญेเคा เคฅा।
3. เคांเคงी-เคเคฐเคตिเคจ เคธเคฎเคौเคคा (เคฎाเคฐ्เค 1931) →
4. เคฆ्เคตिเคคीเคฏ เคोเคฒเคฎेเค เคธเคฎ्เคฎेเคฒเคจ (เคธिเคคंเคฌเคฐ-เคฆिเคธंเคฌเคฐ 1931) →
1. เคชूเคจा เคชैเค्เค/เคธเคฎเคौเคคा (เคธिเคคंเคฌเคฐ 1932) →
2. เคธเคตिเคจเคฏ เค เคตเค्เคा เคंเคฆोเคฒเคจ เคी เคธเคฎाเคช्เคคि (เค เคช्เคฐैเคฒ 1934)।
(Chronological Table)
1. เคांเคงी-เคเคฐเคตिเคจ เคธเคฎเคौเคคा (5 เคฎाเคฐ्เค, 1931)
เคชृเคท्เค เคญूเคฎि: เคช्เคฐเคฅเคฎ เคोเคฒเคฎेเค เคธเคฎ्เคฎेเคฒเคจ (1930) เคांเค्เคฐेเคธ เคे เคฌเคนिเคท्เคाเคฐ เคे เคाเคฐเคฃ เคชूเคฐी เคคเคฐเคน เคตिเคซเคฒ เคฐเคนा เคฅा। เคฌ्เคฐिเคिเคถ เคธเคฐเคाเคฐ เคो เคธंเคตैเคงाเคจिเค เคธुเคงाเคฐों เคो เคตैเคงเคคा เคฆेเคจे เคे เคฒिเค เคांเค्เคฐेเคธ เคे เคธเคนเคฏोเค เคी เคธเค्เคค เคเคฐूเคฐเคค เคฅी।
เคฎเคง्เคฏเคธ्เคฅ (Mediators): เคांเคงी เคเคฐ เคตाเคฏเคธเคฐाเคฏ เคเคฐเคตिเคจ เคो เคฌाเคคเคीเคค เคी เคฎेเค เคชเคฐ เคฒाเคจे เคฎें เคคेเค เคฌเคนाเคฆुเคฐ เคธเคช्เคฐू เคเคฐ เคเคฎ.เคเคฐ. เคเคฏเคเคฐ เคจे เคธเคฌเคธे เคฎเคนเคค्เคตเคชूเคฐ्เคฃ เคญूเคฎिเคा เคจिเคญाเค เคฅी।
เคฎुเค्เคฏ เคธ्เคตीเคृเคค เคถเคฐ्เคคें:
เคนिंเคธा เคे เคฆोเคทिเคฏों เคो เคोเคก़เคเคฐ เค เคจ्เคฏ เคธเคญी เคฐाเคเคจीเคคिเค เคैเคฆिเคฏों เคो เคคुเคฐंเคค เคฐिเคนा เคिเคฏा เคाเคเคा।
เคเคฌ्เคค เคी เคเค เคเคฎीเคจें (เคो เคคीเคธเคฐे เคชเค्เคท เคो เคฌेเคी เคจ เคเค เคนों) เคตाเคชเคธ เคฎिเคฒेंเคी เคเคฐ เคจ เคตเคธूเคฒे เคเค เคुเคฐ्เคฎाเคจे เคฎाเคซ เคนोंเคे।
เคคเคीเคฏ เคांเคตों เคे เคฒोเคों เคो เค เคชเคจे เคเคชเคฏोเค เคे เคฒिเค เคจเคฎเค เคฌเคจाเคจे เคा เค เคงिเคाเคฐ เคฆिเคฏा เคเคฏा।
เคถเคฐाเคฌ เคเคฐ เคตिเคฆेเคถी เคเคชเคก़ों เคी เคฆुเคाเคจों เคชเคฐ เคถांเคคिเคชूเคฐ्เคฃ เคงเคฐเคจे เคा เค เคงिเคाเคฐ เคฎिเคฒा।
เคชเคฐीเค्เคทा เคซोเคเคธ (เค ंเค्เคฐेเคों เคจे เค्เคฏा เคฎเคจा เคिเคฏा): เคเคฐเคตिเคจ เคจे เคฆो เคฎुเค्เคฏ เคฎांเคें เคฎाเคจเคจे เคธे เคธाเคซ เคเคจเคाเคฐ เคเคฐ เคฆिเคฏा: เคชुเคฒिเคธ เคी เค्เคฏाเคฆเคคिเคฏों เคी เคธाเคฐ्เคตเคเคจिเค เคांเค เคเคฐ เคญเคเคค เคธिंเคน, เคธुเคเคฆेเคต เคต เคฐाเคเคुเคฐु เคी เคซांเคธी เคी เคธเคा เคो เคเคฎ्เคฐเคैเคฆ เคฎें เคฌเคฆเคฒเคจा।
UGC NET/PCS เคซैเค्เค: เคเคธ เคธเคฎเคौเคคे เคो เคฎंเคूเคฐी เคฆेเคจे เคे เคฒिเค เคฎाเคฐ्เค 1931 เคฎें เคเคฐाเคी เค เคงिเคตेเคถเคจ เคนुเค, เคिเคธเคी เค เคง्เคฏเค्เคทเคคा เคธเคฐเคฆाเคฐ เคตเคฒ्เคฒเคญเคญाเค เคชเคेเคฒ เคจे เคी। เคเคธी เค เคงिเคตेเคถเคจ เคฎें เคชเคนเคฒी เคฌाเคฐ เคฎौเคฒिเค เค เคงिเคाเคฐों เคเคฐ เคฐाเคท्เค्เคฐीเคฏ เคเคฐ्เคฅिเค เคाเคฐ्เคฏเค्เคฐเคฎ เคชเคฐ เคช्เคฐเคธ्เคคाเคต เคชाเคฐिเคค เคिเค เคเค।
2. เคฆ्เคตिเคคीเคฏ เคोเคฒเคฎेเค เคธเคฎ्เคฎेเคฒเคจ (7 เคธिเคคंเคฌเคฐ – 1 เคฆिเคธंเคฌเคฐ, 1931)
เคเคฏोเคเคจ: เคฒंเคฆเคจ เคฎें เคเคฏोเคिเคค, เคฌ्เคฐिเคिเคถ เคช्เคฐเคงाเคจเคฎंเคค्เคฐी เคฐैเคฎเคธे เคฎैเคเคกोเคจाเคฒ्เคก เคी เค เคง्เคฏเค्เคทเคคा เคฎें।
เคช्เคฐเคคिเคจिเคงिเคค्เคต: เคฎเคนाเคค्เคฎा เคांเคงी เคांเค्เคฐेเคธ เคे เคเคเคฒौเคคे เคเคงिเคाเคฐिเค เคช्เคฐเคคिเคจिเคงि เคฌเคจเคเคฐ 'เคเคธ.เคเคธ. เคฐाเคเคชूเคคाเคจा' เคเคนाเค เคธे เคฒंเคฆเคจ เคชเคนुंเคे। เคญाเคฐเคคीเคฏ เคฎเคนिเคฒाเคं เคा เคช्เคฐเคคिเคจिเคงिเคค्เคต เคธเคฐोเคिเคจी เคจाเคฏเคกू เคเคฐ เคฌेเคเคฎ เคเคนांเคเคฐा เคถाเคนเคจเคตाเค เคจे เคिเคฏा। เคฆเคฒिเคคों/depressed classes เคा เคช्เคฐเคคिเคจिเคงिเคค्เคต เคกॉ. เคฌी.เคเคฐ. เค ंเคฌेเคกเคเคฐ เคจे เคिเคฏा।
เคเคคिเคฐोเคง (Deadlock): เคฏเคน เคธเคฎ्เคฎेเคฒเคจ เค เคฒ्เคชเคธंเค्เคฏเค (Minority) เคฎुเคฆ्เคฆे เคชเคฐ เคชूเคฐी เคคเคฐเคน เคตिเคซเคฒ เคนो เคเคฏा। เคฎुเคธ्เคฒिเคฎ, เคธिเค, เคเคธाเค เคเคฐ เคกॉ. เค ंเคฌेเคกเคเคฐ เคจे เคฆเคฒिเคคों เคे เคฒिเค เคชृเคฅเค เคจिเคฐ्เคตाเคเคจ เค्เคทेเคค्เคฐ เคी เคฎांเค เคी, เคिเคธเคा เคांเคงीเคी เคจे เคเคก़ा เคตिเคฐोเคง เคिเคฏा। เคเคจเคा เคฎाเคจเคจा เคฅा เคि เคเคธเคธे เคนिंเคฆू เคธเคฎाเค เคนเคฎेเคถा เคे เคฒिเค เคฌंเค เคाเคเคा।
เคชเคฐिเคฃाเคฎ: เคांเคงीเคी เคाเคฒी เคนाเคฅ เคญाเคฐเคค เคฒौเคे เคเคฐ เคเคคे เคนी เคเคจเคตเคฐी 1932 เคฎें เคธเคตिเคจเคฏ เค เคตเค्เคा เคंเคฆोเคฒเคจ เคा เคฆूเคธเคฐा เคเคฐเคฃ เคถुเคฐू เคเคฐ เคฆिเคฏा।
3. เคชूเคจा เคชैเค्เค / เคชूเคจा เคธเคฎเคौเคคा (24 เคธिเคคंเคฌเคฐ, 1932)
เคाเคฐเคฃ: 16 เค เคเคธ्เคค, 1932 เคो เคฌ्เคฐिเคिเคถ เคชीเคเคฎ เคฐैเคฎเคธे เคฎैเคเคกोเคจाเคฒ्เคก เคจे 'เคธांเคช्เคฐเคฆाเคฏिเค เคชंเคाเค' (Communal Award) เคी เคोเคทเคฃा เคी, เคिเคธเคे เคคเคนเคค เคฆเคฒिเคคों เคो เคญी เค เคฒเค เคจिเคฐ्เคตाเคเคจ เค्เคทेเคค्เคฐ (Separate Electorate) เคฆे เคฆिเคฏा เคเคฏा।
เคตिเคฐोเคง: เคเคธ เคธเคฎเคฏ เคชुเคฃे เคी เคฏเคฐเคตเคฆा เคธेंเค्เคฐเคฒ เคेเคฒ เคฎें เคฌंเคฆ เคांเคงीเคी เคจे เคเคธ เคธाเคฎाเคिเค เคตिเคญाเคเคจ เคे เคिเคฒाเคซ 20 เคธिเคคंเคฌเคฐ, 1932 เคธे 'เคเคฎเคฐเคฃ เค เคจเคถเคจ' (Fast unto death) เคถुเคฐू เคเคฐ เคฆिเคฏा।
เคธเคฎเคौเคคा: เคชूเคฐे เคฆेเคถ เคฎें เคฌเคข़เคคे เคฆเคฌाเคต เคे เคฌीเค เคฎเคฆเคจ เคฎोเคนเคจ เคฎाเคฒเคตीเคฏ, เคธी. เคฐाเคเคोเคชाเคฒाเคाเคฐी เคเคฐ เคฐाเคेंเคฆ्เคฐ เคช्เคฐเคธाเคฆ เคैเคธे เคจेเคคाเคं เคी เคฎเคง्เคฏเคธ्เคฅเคคा เคธे เคกॉ. เค ंเคฌेเคกเคเคฐ เคเคฐ เคांเคงीเคी เคे เคธเคฎเคฐ्เคฅเคों เคे เคฌीเค เคชूเคจा เคธเคฎเคौเคคा เคนुเค।
เคชเคฐीเค्เคทा เคซोเคเคธ (เคธीเคों เคा เคเคฃिเคค):
เคฆเคฒिเคคों เคे เคฒिเค 'เคชृเคฅเค เคจिเคฐ्เคตाเคเคจ เคชเคฆ्เคงเคคि' เคो เคธเคฎाเคช्เคค เคเคฐ เคฆिเคฏा เคเคฏा।
เคเคธเคे เคฌเคฆเคฒे 'เคธंเคฏुเค्เคค เคจिเคฐ्เคตाเคเคจ เคชเคฆ्เคงเคคि' (Joint Electorate) เคे เคคเคนเคค เคธीเคें เคเคฐเค्เคทिเคค (Reserved) เคी เคเคं।
เคช्เคฐांเคคीเคฏ เคตिเคงाเคจเคฎंเคกเคฒों เคฎें เคฆเคฒिเคคों เคी เคเคฐเค्เคทिเคค เคธीเคें 71 เคธे เคฌเคข़ाเคเคฐ 148 เคเคฐ เคฆी เคเคं।
เคेंเคฆ्เคฐीเคฏ เคตिเคงाเคจเคฎंเคกเคฒ เคฎें เคुเคฒ เคธीเคों เคा 18% เคธ्เคฅाเคจ เคฆเคฒिเคคों เคे เคฒिเค เคเคฐเค्เคทिเคค เคिเคฏा เคเคฏा।
เคฎเคนเคค्เคต: เคเคธ เคเคเคจा เคे เคฌाเคฆ เคांเคงीเคी เคจे เคฐाเคเคจीเคคि เคธे เคुเค เคธเคฎเคฏ เคฆूเคฐी เคฌเคจाเค เคเคฐ 'เค เคिเคฒ เคญाเคฐเคคीเคฏ เคนเคฐिเคเคจ เคธेเคตเค เคธंเค' เคी เคธ्เคฅाเคชเคจा เคเคฐ เคชूเคฐी เคคเคฐเคน เคुเคเคूเคค เคตिเคฐोเคงी เคंเคฆोเคฒเคจ เคฎें เคुเค เคเค।
4. เคธเคตिเคจเคฏ เค เคตเค्เคा เคंเคฆोเคฒเคจ เคी เคธเคฎाเคช्เคคि (1932-1934)
เคฌ्เคฐिเคिเคถ เคฆเคฎเคจ: 1932 เคฎें เคเคฌ เคंเคฆोเคฒเคจ เคा เคฆूเคธเคฐा เคเคฐเคฃ เคถुเคฐू เคนुเค, เคคเคฌ เคจเค เคตाเคฏเคธเคฐाเคฏ เคฒॉเคฐ्เคก เคตिเคฒिंเคเคกเคจ เคจे เคांเค्เคฐेเคธ เคो เคช्เคฐเคคिเคฌंเคงिเคค เคเคฐ เคฆिเคฏा เคเคฐ เคธเคญी เคฌเคก़े เคจेเคคाเคं เคो เคคुเคฐंเคค เคेเคฒ เคฎें เคกाเคฒ เคฆिเคฏा।
เคฌเคฆเคฒाเคต: เคंเคฆोเคฒเคจ เคी เคเคคि เคงीเคฎी เคชเคก़เคจे เคเคฐ เค เคชเคจा เคง्เคฏाเคจ เคนเคฐिเคเคจ เคเคฒ्เคฏाเคฃ เคी เคเคฐ เคेंเคฆ्เคฐिเคค เคเคฐเคจे เคे เคाเคฐเคฃ, เคांเคงीเคी เคจे เคฎเค 1933 เคฎें เคธाเคฎूเคนिเค เคंเคฆोเคฒเคจ เคो เคจिเคฒंเคฌिเคค เคเคฐ เคเคธे 'เคต्เคฏเค्เคคिเคเคค เคธเคตिเคจเคฏ เค เคตเค्เคा' (Individual Civil Disobedience) เคฎें เคฌเคฆเคฒ เคฆिเคฏा।
เค ंเคคिเคฎ เคจिเคฐ्เคฃเคฏ: เคเคจเคคा เคฎें เคเคค्เคธाเคน เคी เคเคฎी เคเคฐ เคंเคฆोเคฒเคจ เคे เคชूเคฐी เคคเคฐเคน เคถिเคฅिเคฒ เคนो เคाเคจे เคे เคฌाเคฆ, เคฎเคนाเคค्เคฎा เคांเคงी เคจे เค เคช्เคฐैเคฒ 1934 เคฎें เคธเคตिเคจเคฏ เค เคตเค्เคा เคंเคฆोเคฒเคจ เคो เคเคงिเคाเคฐिเค เคคौเคฐ เคชเคฐ เคชूเคฐी เคคเคฐเคน เคธเคฎाเคช्เคค เคเคฐ เคฆिเคฏा।
เคเคธเคी เคเคคिเคนाเคธिเค เคเคนाเคจी: เคเคก़िเคฏाँ เคैเคธे เคुเคก़เคคी เคนैं?
เคฏเคน เคญाเคฐเคคीเคฏ เคเคคिเคนाเคธ เคा เคตเคน เคฆौเคฐ เคฅा เคเคฌ เคฐाเคเคจीเคคि เคถเคคเคฐंเค เคे เคेเคฒ เคैเคธी เคนो เคเค เคฅी। 1930 เคฎें เคांเคงीเคी เคे เคจเคฎเค เคธเคค्เคฏाเค्เคฐเคน เคจे เคฌ्เคฐिเคिเคถ เคธाเคฎ्เคฐाเค्เคฏ เคी เคจींเคต เคนिเคฒा เคฆी เคฅी। เคेเคฒें เคญเคฐ เคुเคी เคฅीं เคเคฐ เค ंเค्เคฐेเคों เคो เคธเคฎเค เค เคเคฏा เคฅा เคि เคांเค्เคฐेเคธ เคธे เคฌाเคค เคिเค เคฌिเคจा เคญाเคฐเคค เคो เคจเคนीं เคเคฒाเคฏा เคा เคธเคเคคा।
เคฒॉเคฐ्เคก เคเคฐเคตिเคจ เคจे เคฆोเคธ्เคคी เคा เคนाเคฅ เคฌเคข़ाเคฏा। เคांเคงी-เคเคฐเคตिเคจ เคธเคฎเคौเคคे (เคฎाเคฐ्เค 1931) เคे เคคเคนเคค เคांเคงीเคी เคंเคฆोเคฒเคจ เคฐोเคเคจे เคเคฐ เคฒंเคฆเคจ เคाเคจे เคे เคฒिเค เคฐाเคी เคนो เคเค। เคฒेเคिเคจ เคฒंเคฆเคจ เคा เคฆूเคธเคฐा เคोเคฒเคฎेเค เคธเคฎ्เคฎेเคฒเคจ เคเค เคूเคเคจीเคคिเค เคाเคฒ เคธाเคฌिเคค เคนुเค। เค ंเค्เคฐेเคों เคจे เคญाเคฐเคคीเคฏ เคจेเคคाเคं เคो เคเคชเคธ เคฎें เคนी เคฒเคก़ा เคฆिเคฏा। เคเคฌ เคกॉ. เค ंเคฌेเคกเคเคฐ เคจे เคฆเคฒिเคคों เคे เคฒिเค เค เคฒเค เคตोเคिंเค เคा เค เคงिเคाเคฐ เคฎांเคा, เคคो เคांเคงीเคी เคो เคฒเคा เคि เคฏเคน เคนिंเคฆुเคं เคो เคฌांเคเคจे เคी เค ंเค्เคฐेเคों เคी เคเค เคเคฐ เคเคนเคฐी เคाเคฒ เคนै। เคธเคฎ्เคฎेเคฒเคจ เคฌिเคจा เคिเคธी เคจเคคीเคे เคे เคเคค्เคฎ เคนो เคเคฏा เคเคฐ เคांเคงीเคी เคจिเคฐाเคถ เคนोเคเคฐ เคญाเคฐเคค เคฒौเค เคเค।
เคญाเคฐเคค เคเคคे เคนी เคांเคงीเคी เคจे เคฆोเคฌाเคฐा เคंเคฆोเคฒเคจ เคถुเคฐू เคिเคฏा, เคฒेเคिเคจ เค ंเค्เคฐेเคों เคจे เคคुเคฐंเคค เคเคจ्เคนें เคेเคฒ เคฎें เคกाเคฒ เคฆिเคฏा เคเคฐ เคเคจเคी เคชीเค เคชीเคे เคเคฎ्เคฏुเคจเคฒ เค เคตाเคฐ्เคก (เค เคเคธ्เคค 1932) เคी เคोเคทเคฃा เคเคฐเคे เคฆเคฒिเคคों เคो เค เคฒเค เคจिเคฐ्เคตाเคเคจ เค्เคทेเคค्เคฐ เคฆे เคฆिเคฏा। เคฏเคฐเคตเคฆा เคेเคฒ เคी เคธเคฒाเคों เคे เคชीเคे เคฌैเค े เคांเคงीเคी เคจे เคเคธเคे เคिเคฒाเคซ เค เคชเคจा เคธเคฌเคธे เคฌเคก़ा เคนเคฅिเคฏाเคฐ เคจिเคाเคฒा—เคเคฎเคฐเคฃ เค เคจเคถเคจ।
เคชूเคฐे เคฆेเคถ เคी เคธांเคธें เค เคเค เคเคं। เคธाเคฐा เคฆเคฌाเคต เคกॉ. เคฌी.เคเคฐ. เค ंเคฌेเคกเคเคฐ เคชเคฐ เค เคเคฏा। เคเคจเคे เคธाเคฎเคจे เคเค เคคเคฐเคซ เคฆเคฒिเคคों เคे เค เคงिเคाเคฐ เคฅे เคเคฐ เคฆूเคธเคฐी เคคเคฐเคซ เคांเคงीเคी เคी เคाเคจ। เคเค เคฎเคนाเคจ เคฆूเคฐเคฆเคฐ्เคถी เคจेเคคा เคी เคคเคฐเคน เค ंเคฌेเคกเคเคฐ เคจे เคฌเคก़ा เคฆिเคฒ เคฆिเคाเคฏा เคเคฐ เคตे เคांเคงीเคी เคธे เคฎिเคฒเคจे เคฏเคฐเคตเคฆा เคेเคฒ เคชเคนुंเคे। เคฆोเคจों เคे เคฌीเค เคชूเคจा เคชैเค्เค (เคธिเคคंเคฌเคฐ 1932) เคนुเค। เค ंเคฌेเคกเคเคฐ เคจे เค เคฒเค เคจिเคฐ्เคตाเคเคจ เค्เคทेเคค्เคฐ เคी เคฎांเค เคोเคก़ เคฆी, เคเคฐ เคฌเคฆเคฒे เคฎें เคांเคงीเคी เคจे เคฆเคฒिเคคों เคे เคฒिเค เคธीเคों เคी เคธंเค्เคฏा เคฆोเคुเคจी เคธे เคญी เค्เคฏाเคฆा เคเคฐเคจे เคชเคฐ เคธเคนเคฎเคคि เคฆे เคฆी।
เคเคธ เคญाเคฐी เคฐाเคเคจीเคคिเค เคก्เคฐाเคฎे เคे เคฌाเคฆ, เค ंเค्เคฐेเคों เคे เคเคก़े เคฆเคฎเคจ เคे เคाเคฐเคฃ เคฆूเคธเคฐे เคธเคตिเคจเคฏ เค เคตเค्เคा เคंเคฆोเคฒเคจ เคी เคเค เค ंเคกी เคชเคก़ เคुเคी เคฅी। เคांเคงीเคी เคा เคชूเคฐा เคง्เคฏाเคจ เคญी เค เคฌ เคเคाเคฆी เคी เคฒเคก़ाเค เคธे เคนเคเคเคฐ เคธเคฎाเค เคธे เคुเคเคूเคค เคฎिเคाเคจे เคชเคฐ เคฒเค เคเคฏा, เคिเคธเคे เคाเคฐเคฃ 1934 เคฎें เคฏเคน เคंเคฆोเคฒเคจ เคนเคฎेเคถा เคे เคฒिเค เคธเคฎाเคช्เคค เคนो เคเคฏा।
เคชเคฐीเค्เคทाเคं เคฎें เคชूเคे เคเค เคฎเคนเคค्เคตเคชूเคฐ्เคฃ เคตाเคธ्เคคเคตिเค PYQs (UGC NET / UPPCS / UPSC)
เคช्เคฐเคถ्เคจ 1: เคเคคिเคนाเคธिเค เคชूเคจा เคธเคฎเคौเคคे (1932) เคชเคฐ เคจिเคฎ्เคจเคฒिเคिเคค เคฎें เคธे เคिเคธเคจे เคนเคธ्เคคाเค्เคทเคฐ เคจเคนीं เคिเค เคฅे?
(A) เคฌी.เคเคฐ. เค ंเคฌेเคกเคเคฐ
(B) เคฎเคฆเคจ เคฎोเคนเคจ เคฎाเคฒเคตीเคฏ
(C) เคฎเคนाเคค्เคฎा เคांเคงी
(D) เคธी. เคฐाเคเคोเคชाเคฒाเคाเคฐी
เคเคค्เคคเคฐ: (C) เคฎเคนाเคค्เคฎा เคांเคงी
Exam Fact: เคांเคงीเคी เคเคธ เคธเคฎเคौเคคे เคे เคฎुเค्เคฏ เคเคงाเคฐ เคฅे, เคฒेเคिเคจ เคเคจ्เคนोंเคจे เคเคธ เคชเคฐ เคนเคธ्เคคाเค्เคทเคฐ เคจเคนीं เคिเค เคฅे। เคธเคตเคฐ्เคฃ เคนिंเคฆुเคं เคी เคเคฐ เคธे เคฎเคฆเคจ เคฎोเคนเคจ เคฎाเคฒเคตीเคฏ เคจे เคเคฐ เคฆเคฒिเคคों เคी เคเคฐ เคธे เคกॉ. เคฌी.เคเคฐ. เค ंเคฌेเคกเคเคฐ เคจे เคนเคธ्เคคाเค्เคทเคฐ เคिเค เคฅे।
เคช्เคฐเคถ्เคจ 2: 1931 เคे เคांเค्เคฐेเคธ เคे เคเคฐाเคी เค เคงिเคตेเคถเคจ เคฎें เคฎूเคฒ เค เคงिเคाเคฐों เคे เคช्เคฐเคธ्เคคाเคต เคा เคช्เคฐाเคฐूเคช เคिเคธเคจे เคคैเคฏाเคฐ เคिเคฏा เคฅा?
(A) เคฎเคนाเคค्เคฎा เคांเคงी
(B) เคเคตाเคนเคฐเคฒाเคฒ เคจेเคนเคฐू
(C) เคกॉ. เคฌी.เคเคฐ. เค ंเคฌेเคกเคเคฐ
(D) เคธเคฐเคฆाเคฐ เคชเคेเคฒ
เคเคค्เคคเคฐ: (B) เคเคตाเคนเคฐเคฒाเคฒ เคจेเคนเคฐू
Exam Fact: เคเคธ เค เคงिเคตेเคถเคจ เคी เค เคง्เคฏเค्เคทเคคा เคคो เคธเคฐเคฆाเคฐ เคชเคेเคฒ เคจे เคी เคฅी, เคฒेเคिเคจ เคฎूเคฒ เค เคงिเคाเคฐों เคเคฐ เคเคฐ्เคฅिเค เคाเคฐ्เคฏเค्เคฐเคฎ เคा เคก्เคฐाเคซ्เค เคเคตाเคนเคฐเคฒाเคฒ เคจेเคนเคฐू เคจे เคคैเคฏाเคฐ เคिเคฏा เคฅा। เคเคฎ.เคเคจ. เคฐॉเคฏ เคจे เคญी เคเคธเคฎें เคฎเคฆเคฆ เคी เคฅी।
เคช्เคฐเคถ्เคจ 3: เคฆ्เคตिเคคीเคฏ เคोเคฒเคฎेเค เคธเคฎ्เคฎेเคฒเคจ เคฎें เคญाเค เคฒेเคจे เคे เคฒिเค เคฎเคนाเคค्เคฎा เคांเคงी เคे เคธाเคฅ เคจिเคฎ्เคจเคฒिเคिเคค เคฎें เคธे เคौเคจ-เคौเคจ เคฒंเคฆเคจ เคเค เคฅे?
เคธเคฐोเคिเคจी เคจाเคฏเคกू
เคฎเคฆเคจ เคฎोเคนเคจ เคฎाเคฒเคตीเคฏ
เคฆेเคตเคฆाเคธ เคांเคงी (เคांเคงीเคी เคे เคชुเคค्เคฐ)
เคเคค्เคคเคฐ: เคฏे เคคीเคจों เคนी เคांเคงीเคी เคे เคธाเคฅ เคเค เคฅे। เคांเค्เคฐेเคธ เคे เคเคเคฎाเคค्เคฐ เคเคงिเคाเคฐिเค เคช्เคฐเคคिเคจिเคงि เคธिเคฐ्เคซ เคांเคงीเคी เคฅे, เคเคฌเคि เคฎाเคฒเคตीเคฏ เคเคฐ เคธเคฐोเคिเคจी เคจाเคฏเคกू เค เคชเคจे เคต्เคฏเค्เคคिเคเคค เคธ्เคคเคฐ เคชเคฐ/เค เคฒเค เคธंเคเค เคจों เคी เคคเคฐเคซ เคธे เคเค เคฅे।
1.
เคช्เคฐเคถ्เคจ 1: เคांเคงी-เคเคฐเคตिเคจ เคธเคฎเคौเคคे เคे เคคเคนเคค เคตाเคฏเคธเคฐाเคฏ เคฒॉเคฐ्เคก เคเคฐเคตिเคจ เคจे เคฐाเคเคจीเคคिเค เคैเคฆिเคฏों เคो เคฐिเคนा เคเคฐเคจे เคी เคฌाเคค เคธ्เคตीเคाเคฐ เคी เคฅी। เคจिเคฎ्เคจเคฒिเคिเคค เคฎें เคธे เคिเคธ เคถ्เคฐेเคฃी เคे เคैเคฆिเคฏों เคो เคเคธ เคธเคฎเคौเคคे เคे เคคเคนเคค เคฐिเคนा เคจเคนीं เคिเคฏा เคเคฏा?
(A) เคตे เคिเคจ्เคนोंเคจे เคตिเคฆेเคถी เคเคชเคก़ों เคी เคฆुเคाเคจों เคชเคฐ เคถांเคคिเคชूเคฐ्เคฃ เคงเคฐเคจा เคฆिเคฏा เคฅा।
(B) เคตे เคो เค เคนिंเคธเค เคธเคค्เคฏाเค्เคฐเคนों เคा เคนिเคธ्เคธा เคฅे।
(C) เคตे เคिเคจ เคชเคฐ เคนिंเคธा เคฏा เคฌ्เคฐिเคिเคถ เค เคงिเคाเคฐिเคฏों เคी เคนเคค्เคฏा เคा เคฎुเคเคฆเคฎा เคเคฒ เคฐเคนा เคฅा เคฏा เคตे เคฆोเคทी เคฅे।
(D) เคตे เคिเคจ्เคนोंเคจे เคेเคตเคฒ เคช्เคฐเคคिเคฌंเคงिเคค เคธाเคนिเคค्เคฏ เคा เคตिเคคเคฐเคฃ เคिเคฏा เคฅा।
เคเคค्เคคเคฐ: (C)
Exam Fact เคฏเคนी เคตเคน เคฎुเค्เคฏ เคฌिंเคฆु เคฅा เคिเคธเคे เคाเคฐเคฃ เคญเคเคค เคธिंเคน, เคธुเคเคฆेเคต เคเคฐ เคฐाเคเคुเคฐु เคो เคฐिเคนा เคจเคนीं เคเคฐाเคฏा เคा เคธเคा, เค्เคฏोंเคि เคเคจ เคชเคฐ เคธॉเคจ्เคกเคฐ्เคธ เคी เคนเคค्เคฏा (เคนिंเคธा) เคा เคฆोเคท เคธिเคฆ्เคง เคฅा।
เคช्เคฐเคถ्เคจ 2: เคांเคงी-เคเคฐเคตिเคจ เคธเคฎเคौเคคे เคे เคตिเคฐोเคง เคฎें เคिเคธเคจे เคเคธे 'เคเค เคญाเคฐी เคญूเคฒ' เคเคฐ 'เคญाเคฐเคคीเคฏ เคฐाเคท्เค्เคฐเคตाเคฆ เคे เคเคค्เคฎเคธเคฎเคฐ्เคชเคฃ' เคे เคฐूเคช เคฎें เคฆेเคा เคฅा?
(A) เคธुเคญाเคท เคंเคฆ्เคฐ เคฌोเคธ เคเคฐ เคเคตाเคนเคฐเคฒाเคฒ เคจेเคนเคฐू (เคฏुเคตा เคตिंเค)
(B) เคฎเคฆเคจ เคฎोเคนเคจ เคฎाเคฒเคตीเคฏ
(C) เคคेเค เคฌเคนाเคฆुเคฐ เคธเคช्เคฐू
(D) เคฎोเคนเคฎ्เคฎเคฆ เค เคฒी เคिเคจ्เคจा
เคเคค्เคคเคฐ: (A)
Exam Fact: เคฏเคฆ्เคฏเคชि เคฌाเคฆ เคฎें เคเคตाเคนเคฐเคฒाเคฒ เคจेเคนเคฐू เคจे เคเคฐाเคी เค เคงिเคตेเคถเคจ เคฎें เคเคธ เคธเคฎเคौเคคे เคा เคธเคฎเคฐ्เคฅเคจ เคเคฐ เคฆिเคฏा เคฅा, เคฒेเคिเคจ เคถुเคฐुเคเคคी เคคौเคฐ เคชเคฐ เคธुเคญाเคท เคंเคฆ्เคฐ เคฌोเคธ เคเคฐ เคจेเคนเคฐू เคฆोเคจों เคเคธ เคฌाเคค เคธे เคฌेเคนเคฆ เคฆुเคी เคฅे เคि เคांเคงीเคी เคจे เคฌिเคจा 'เคชूเคฐ्เคฃ เคธ्เคตเคฐाเค' เคे เคฒเค्เคท्เคฏ เคो เคुเค เคंเคฆोเคฒเคจ เคो เคฌीเค เคฎें เคนी เคฐोเค เคฆिเคฏा।
2.
เคช्เคฐเคถ्เคจ 3: เคฆ्เคตिเคคीเคฏ เคोเคฒเคฎेเค เคธเคฎ्เคฎेเคฒเคจ เคฎें เคญाเค เคฒेเคจे เคे เคฒिเค เคเคฌ เคฎเคนाเคค्เคฎा เคांเคงी เคฒंเคฆเคจ เคชเคนुंเคे, เคคो เคตे เคตเคนां เคจिเคฎ्เคจเคฒिเคिเคค เคฎें เคธे เคिเคธ เคธ्เคฅाเคจ/เคญเคตเคจ เคฎें เค เคนเคฐे เคฅे?
(A) เคฌเคिंเคเคฎ เคชैเคฒेเคธ
(B) เคिंเค्เคธเคฒे เคนॉเคฒ (Kingsley Hall)
(C) เคธेंเค เคेเคฎ्เคธ เคชैเคฒेเคธ
(D) เคंเคกिเคฏा เคนाเคเคธ
เคเคค्เคคเคฐ: (B) เคिंเค्เคธเคฒे เคนॉเคฒ
Exam Fact: เคธเคฎ्เคฎेเคฒเคจ เคा เคเคงिเคाเคฐिเค เคเคฏोเคเคจ เคคो เคธेंเค เคेเคฎ्เคธ เคชैเคฒेเคธ เคฎें เคนो เคฐเคนा เคฅा, เคฒेเคिเคจ เคांเคงीเคी เคฒंเคฆเคจ เคे เคเคฐीเคฌ เคเคฐ เคฎเคเคฆूเคฐ เคตเคฐ्เค เคे เคเคฒाเคे เคเคธ्เค เคंเคก เคฎें เคธ्เคฅिเคค Kingsley Hall เคฎें เค เคนเคฐे เคฅे।
เคช्เคฐเคถ्เคจ 4: เคฆ्เคตिเคคीเคฏ เคोเคฒเคฎेเค เคธเคฎ्เคฎेเคฒเคจ เคे เคฆौเคฐाเคจ เคिเคธ เคฌ्เคฐिเคिเคถ เคฐूเคข़िเคตाเคฆी (Conservative) เคจेเคคा เคจे เคांเคงीเคी เคो 'เค เคฐ्เคง-เคจเค्เคจ เคซเคीเคฐ' (Half-Naked Fakir) เคเคนเคเคฐ เคธंเคฌोเคงिเคค เคिเคฏा เคฅा?
(A) เคตिंเคธ्เคเคจ เคเคฐ्เคिเคฒ (Winston Churchill)
(B) เค्เคฒीเคฎेंเค เคเคเคฒी
(C) เคฒॉเคฐ्เคก เคฒिเคจเคฒिเคฅเคो
(D) เคฐैเคฎเคธे เคฎैเคเคกोเคจाเคฒ्เคก
เคเคค्เคคเคฐ: (A) เคตिंเคธ्เคเคจ เคเคฐ्เคिเคฒ
Exam Fact: เคเคฐ्เคिเคฒ เคเคธ เคฌाเคค เคธे เคฌेเคนเคฆ เคिเคข़े เคนुเค เคฅे เคि เคฌ्เคฐिเคिเคถ เคธเคฎ्เคฐाเค เคเคฐ เคฌ्เคฐिเคिเคถ เคช्เคฐเคงाเคจเคฎंเคค्เคฐी เคเค เคเคธे เคต्เคฏเค्เคคि เคธे เคฌเคฐाเคฌเคฐी เคे เคธ्เคคเคฐ เคชเคฐ เคฌाเคค เคเคฐ เคฐเคนे เคนैं เคो เคेเคตเคฒ เคเค เคงोเคคी เคชเคนเคจเคเคฐ เคธेंเค เคेเคฎ्เคธ เคชैเคฒेเคธ เคी เคธीเคข़िเคฏां เคเคข़ เคฐเคนा เคนै।
3.
เคช्เคฐเคถ्เคจ 5: เคตเคฐ्เคท 1932 เคฎें 'เคธांเคช्เคฐเคฆाเคฏिเค เคชंเคाเค' (Communal Award) เคी เคोเคทเคฃा เคे เคธเคฎเคฏ เคฌ्เคฐिเคिเคถ เคช्เคฐเคงाเคจเคฎंเคค्เคฐी เคौเคจ เคฅे เคเคฐ เคเคจ्เคนोंเคจे เคฏเคน เคชुเคฐเคธ्เคाเคฐ เคिเคธ เคธเคฎिเคคि เคी เคฐिเคชोเคฐ्เค เคे เคเคงाเคฐ เคชเคฐ เคคैเคฏाเคฐ เคिเคฏा เคฅा? (UGC NET)
(A) เคฒॉเคฐ्เคก เคेเคฎ्เคธเคซोเคฐ्เคก - เคนंเคเคฐ เคธเคฎिเคคि
(B) เคฐैเคฎเคธे เคฎैเคเคกोเคจाเคฒ्เคก - เคฒोเคฅिเคฏเคจ เคธเคฎिเคคि (Lothian Committee)
(C) เคตिंเคธ्เคเคจ เคเคฐ्เคिเคฒ - เคธाเคเคฎเคจ เคเคฎीเคถเคจ
(D) เค्เคฒीเคฎेंเค เคเคเคฒी - เคैเคฌिเคจेเค เคฎिเคถเคจ
เคเคค्เคคเคฐ: (B)
Exam Fact (NET Special): เคฎเคคाเคงिเคाเคฐ เคเคฐ เค เคฒ्เคชเคธंเค्เคฏเคों เคे เคฎुเคฆ्เคฆों เคชเคฐ เคธिเคซाเคฐिเคถ เคฆेเคจे เคे เคฒिเค เคเค िเคค เคฒोเคฅिเคฏเคจ เคธเคฎिเคคि (Franchise Committee) เคी เคฐिเคชोเคฐ्เค เคนी เคเคฎ्เคฏुเคจเคฒ เค เคตाเคฐ्เคก เคा เคฎुเค्เคฏ เคเคงाเคฐ เคฌเคจी เคฅी।
เคช्เคฐเคถ्เคจ 6: เคชूเคจा เคชैเค्เค (24 เคธिเคคंเคฌเคฐ 1932) เคे เคคुเคฐंเคค เคฌाเคฆ, เคฎเคนाเคค्เคฎा เคांเคงी เคจे เคธिเคคंเคฌเคฐ 1932 เคฎें เคนी 'เค เคिเคฒ เคญाเคฐเคคीเคฏ เค เคธ्เคชृเคถ्เคฏเคคा เคตिเคฐोเคงी เคฒीเค' (All India Anti-Untouchability League) เคी เคธ्เคฅाเคชเคจा เคी। เคเคธเคे เคช्เคฐเคฅเคฎ เค เคง्เคฏเค्เคท (President) เคौเคจ เคฌเคจाเค เคเค เคฅे?
(A) เคฌी.เคเคฐ. เค ंเคฌेเคกเคเคฐ
(B) เคเคจเคถ्เคฏाเคฎ เคฆाเคธ เคฌिเคก़เคฒा (G.D. Birla)
(C) เค เค्เคเคฐ เคฌाเคชा
(D) เคเคเคीเคตเคจ เคฐाเคฎ
เคเคค्เคคเคฐ: (B) เคเคจเคถ्เคฏाเคฎ เคฆाเคธ เคฌिเคก़เคฒा
Exam Fact (เคฌाเคฐीเคी เคธเคฎเคें): เคเคธ เคธंเคเค เคจ เคे เคช्เคฐเคฅเคฎ เค เคง्เคฏเค्เคท เคช्เคฐเคธिเคฆ्เคง เคเคฆ्เคฏोเคเคชเคคि เคी.เคกी. เคฌिเคก़เคฒा เคฅे, เคเคฌเคि เคเคธเคे เคช्เคฐเคฅเคฎ เคธเคिเคต (Secretary) เค เคฎृเคคเคฒाเคฒ เคตिเค्เค เคฒเคฆाเคธ เค เค्เคเคฐ (เค เค्เคเคฐ เคฌाเคชा) เคฅे। เคฌाเคฆ เคฎें เคเคธเคा เคจाเคฎ เคฌเคฆเคฒเคเคฐ 'เคนเคฐिเคเคจ เคธेเคตเค เคธंเค' เคिเคฏा เคเคฏा เคฅा।
4.
เคช्เคฐเคถ्เคจ 7: เคจिเคฎ्เคจเคฒिเคिเคค เคฎें เคธे เคिเคธ เคांเค्เคฐेเคธी เคจेเคคा เคจे เคฎเค 1933 เคฎें เคांเคงीเคी เคฆ्เคตाเคฐा เคธाเคฎूเคนिเค เคธเคตिเคจเคฏ เค เคตเค्เคा เคंเคฆोเคฒเคจ เคो เคจिเคฒंเคฌिเคค เคเคฐเคจे เคเคฐ เคเคธे 'เคต्เคฏเค्เคคिเคเคค เคธเคค्เคฏाเค्เคฐเคน' เคฎें เคฌเคฆเคฒเคจे เคे เคซैเคธเคฒे เคी เคคीเคी เคเคฒोเคเคจा เคी เคฅी เคเคฐ เคตिเคฆेเคถ เคธे เคเค เคธंเคฏुเค्เคค เคฌเคฏाเคจ เคाเคฐी เคिเคฏा เคฅा?
(A) เคธुเคญाเคท เคंเคฆ्เคฐ เคฌोเคธ เคเคฐ เคตिเค्เค เคฒเคญाเค เคชเคेเคฒ
(B) เคเคตाเคนเคฐเคฒाเคฒ เคจेเคนเคฐू เคเคฐ เคฎौเคฒाเคจा เคเค़ाเคฆ
(C) เคธी. เคฐाเคเคोเคชाเคฒाเคाเคฐी
(D) เคฐाเคेंเคฆ्เคฐ เคช्เคฐเคธाเคฆ
เคเคค्เคคเคฐ: (A)
Exam Fact: เคฏूเคฐोเคช (เคตिเคฏเคจा) เคฎें เคเคฒाเค เคเคฐा เคฐเคนे เคธुเคญाเคท เคंเคฆ्เคฐ เคฌोเคธ เคเคฐ เคตिเค्เค เคฒเคญाเค เคชเคेเคฒ เคจे เคเค เคช्เคฐเคธिเคฆ्เคง เคฎैเคจिเคซेเคธ्เคो เคाเคฐी เคिเคฏा เคฅा เคिเคธे 'เคฌोเคธ-เคชเคेเคฒ เคोเคทเคฃा' เคเคนा เคाเคคा เคนै। เคเคธเคฎें เคเคจ्เคนोंเคจे เคธाเคซ เคฒिเคा เคฅा เคि "เคเค เคฐाเคเคจीเคคिเค เคจेเคคा เคे เคฐूเคช เคฎें เคฎเคนाเคค्เคฎा เคांเคงी เคชूเคฐी เคคเคฐเคน เค เคธเคซเคฒ เคฐเคนे เคนैं เคเคฐ เค เคฌ เคांเค्เคฐेเคธ เคो เคจเค เคจेเคคृเคค्เคต เคी เคเคตเคถ्เคฏเคเคคा เคนै।"
5.
เคช्เคฐเคถ्เคจ: เคคीเคจों เคोเคฒเคฎेเค เคธเคฎ्เคฎेเคฒเคจों (1930, 1931, 1932) เคฎें เคญाเค เคฒेเคจे เคตाเคฒे เคญाเคฐเคคीเคฏ เคจेเคคा เคौเคจ เคฅे?
เคเคค्เคคเคฐ: เคกॉ. เคฌी.เคเคฐ. เค ंเคฌेเคกเคเคฐ เคเคฐ เคคेเค เคฌเคนाเคฆुเคฐ เคธเคช्เคฐू।
เคช्เคฐเคถ्เคจ: เคชूเคจा เคชैเค्เค เคे เคฆเคธ्เคคाเคตेเคों เคชเคฐ เคกॉ. เค ंเคฌेเคกเคเคฐ เคे เค เคฒाเคตा เคฆเคฒिเคค เคตเคฐ्เค เคी เคเคฐ เคธे เคเคฐ เคिเคธเคจे เคนเคธ्เคคाเค्เคทเคฐ เคिเค เคฅे?
เคเคค्เคคเคฐ: เคเคฎ. เคธी. เคฐाเคाเคน (M. C. Rajah) [เคตे เคฎเคฆ्เคฐाเคธ เคे เคเค เคช्เคฐเคฎुเค เคฆเคฒिเคค เคจेเคคा เคฅे]।
เคช्เคฐเคถ्เคจ: เคเคฌ เคांเคงीเคी เคฆ्เคตिเคคीเคฏ เคोเคฒเคฎेเค เคธเคฎ्เคฎेเคฒเคจ เคธे เคฒौเคเคเคฐ เคญाเคฐเคค เคเค, เคคो เคเคจ्เคนोंเคจे เคฌंเคฌเค เคे เคชोเคฐ्เค เคชเคฐ เคเคคเคฐเคเคฐ เคเคจเคคा เคธे เค्เคฏा เคเคคिเคนाเคธिเค เคตाเค्เคฏ เคเคนा เคฅा?
เคเคค्เคคเคฐ: เคเคจ्เคนोंเคจे เคเคนा เคฅा, "เคฎैं เคाเคฒी เคนाเคฅ เคฒौเคा เคนूँ, เคชเคฐंเคคु เคฎैंเคจे เค เคชเคจे เคฆेเคถ เคी เคธाเค (เคช्เคฐเคคिเคท्เค ा) เคो เคฌเค्เคा เคจเคนीं เคฒเคเคจे เคฆिเคฏा।"
1. เคांเคงी-เคเคฐเคตिเคจ เคธเคฎเคौเคคा เคเคฐ เคเคฐाเคी เค เคงिเคตेเคถเคจ (1931)
"เคฆो เคฎเคนाเคค्เคฎा" เคी เคเคชाเคงि: เคธเคฐोเคिเคจी เคจाเคฏเคกू เคจे เคांเคงी เคเคฐ เคเคฐเคตिเคจ เคे เคเคธ เคฎिเคฒเคจ เคो "เคฆो เคฎเคนाเคค्เคฎाเคं" เคा เคฎिเคฒเคจ เคเคนा เคฅा
เคฎเคง्เคฏเคธ्เคฅเคคा: เคคेเค เคฌเคนाเคฆुเคฐ เคธเคช्เคฐू เคเคฐ เคเคฎ.เคเคฐ. เคเคฏเคเคฐ เคे เค เคฒाเคตा เคตी.เคเคธ. เคถ्เคฐीเคจिเคตाเคธ เคถाเคธ्เคค्เคฐी เคी เคญी เคเคธ เคธเคฎเคौเคคे เคฎें เค เคนเคฎ เคญूเคฎिเคा เคฅी।
เคเคฐाเคी เค เคงिเคตेเคถเคจ เคฎें เคตिเคฐोเคง: 23 เคฎाเคฐ्เค 1931 เคो เคญเคเคค เคธिंเคน, เคธुเคเคฆेเคต เคเคฐ เคฐाเคเคुเคฐु เคो เคซांเคธी เคฆी เคเค เคฅी। เคเคธเคे เค ीเค เคฌाเคฆ เคนुเค เคเคฐाเคी เค เคงिเคตेเคถเคจ เคฎें เคชंเคाเคฌ เคจौเคเคตाเคจ เคญाเคฐเคค เคธเคญा เคे เคฏुเคตाเคं เคจे เคांเคงीเคी เคो เคाเคฒे เคंเคกे เคฆिเคाเค เคฅे।
เคांเคงीเคी เคा เคช्เคฐเคธिเคฆ्เคง เคเคฅเคจ: เคเคธी เค เคงिเคตेเคถเคจ เคे เคฆौเคฐाเคจ เคตिเคฐोเคง เคा เคธाเคฎเคจा เคเคฐเคคे เคนुเค เคांเคงीเคी เคจे เคเคคिเคนाเคธिเค เคฌเคฏाเคจ เคฆिเคฏा เคฅा: "เคांเคงी เคฎเคฐ เคธเคเคคा เคนै, เคฒेเคिเคจ เคांเคงीเคตाเคฆ เคนเคฎेเคถा เคीเคตिเคค เคฐเคนेเคा।"
เคเคฐ्เคฅिเค เคช्เคฐเคธ्เคคाเคต: เคเคฐाเคी เค เคงिเคตेเคถเคจ เคे เคिเคธ เคเคฐ्เคฅिเค เคाเคฐ्เคฏเค्เคฐเคฎ เคा เคก्เคฐाเคซ्เค เคจेเคนเคฐू เคी เคจे เคฌเคจाเคฏा เคฅा, เคเคธเคฎें เคชเคนเคฒी เคฌाเคฐ เคช्เคฐเคฎुเค เคเคฆ्เคฏोเคों เคे เคฐाเคท्เค्เคฐीเคฏเคเคฐเคฃ (Nationalization) เคी เคฌाเคค เคเคนी เคเค เคฅी।
2. เคฆ्เคตिเคคीเคฏ เคोเคฒเคฎेเค เคธเคฎ्เคฎेเคฒเคจ (1931)
เคนिเคจ्เคฆू เคฎเคนाเคธเคญा: เคเคฎ.เคเคฐ. เคเคฏเคเคฐ เคเคฐ เคฌी.เคเคธ. เคฎुंเคे।
เคฆเคฒिเคค เคตเคฐ्เค (Depressed Classes): เคกॉ. เคฌी.เคเคฐ. เค ंเคฌेเคกเคเคฐ เคे เคธाเคฅ เคฐेเค्เคाเคฎเคฒเค เคถ्เคฐीเคจिเคตाเคธเคจ เคญी เคเค เคฅे।
เคญाเคฐเคคीเคฏ เคเคฆ्เคฏोเคเคชเคคि: เคी.เคกी. เคฌिเคก़เคฒा เคเคฐ เคชुเคฐुเคทोเคค्เคคเคฎเคฆाเคธ เค ाเคुเคฐเคฆाเคธ (เคिเคจ्เคนोंเคจे เคธเคฎเคौเคคे เคे เคฒिเค เคฆเคฌाเคต เคญी เคฌเคจाเคฏा เคฅा)।
เคฎुเคธ्เคฒिเคฎ เคฒीเค: เคเคा เคाเคจ เคคृเคคीเคฏ, เคฎुเคนเคฎ्เคฎเคฆ เค เคฒी เคिเคจ्เคจा เคเคฐ เคฎौเคฒाเคจा เคถौเคเคค เค เคฒी।
เคเคฐ्เคिเคฒ เคी เคिเคช्เคชเคฃी: เคเคธी เคธเคฎ्เคฎेเคฒเคจ เคे เคฆौเคฐाเคจ เคธीเคข़िเคฏां เคเคข़เคคे เคนुเค เคांเคงीเคी เคो เคฆेเคเคเคฐ เคฌ्เคฐिเคिเคถ เคจेเคคा เคตिंเคธ्เคเคจ เคเคฐ्เคिเคฒ เคจे เคเคจ्เคนें "เค เคฐ्เคงเคจเค्เคจ เคซเคीเคฐ" (Half-naked seditious fakir) เคเคนा เคฅा (เคซ्เคฐैंเค เคฎॉเคฐेเคธ เคจाเคฎเค เคชเคค्เคฐเคाเคฐ เคจे เคญी เคเคธी เคนी เคिเคช्เคชเคฃी เคी เคฅी)।
3. เคชूเคจा เคชैเค्เค เคเคฐ เคนเคฐिเคเคจ เค เคญिเคฏाเคจ (1932)
เคธीเคों เคा เคตिเคญाเคเคจ (Deep Fact): เคช्เคฐांเคคीเคฏ เคตिเคงाเคจเคฎंเคกเคฒों เคฎें เคो 148 เคธीเคें เคฆเคฒिเคคों เคे เคฒिเค เคเคฐเค्เคทिเคค เคी เคเคं, เคเคจเคฎें เคธเคฌเคธे เค्เคฏाเคฆा เคธीเคें เคฎเคฆ्เคฐाเคธ (30) เคเคฐ เคฌंเคाเคฒ (30) เคो เคฎिเคฒी เคฅीं। เคธंเคฏुเค्เคค เคช्เคฐांเคค (UP) เคो 20 เคธीเคें เคฎिเคฒी เคฅीं
เคชเคนเคฒा เคเคฎเคฐเคฃ เค เคจเคถเคจ: เคฏเคฐเคตเคฆा เคेเคฒ เคฎें เคिเคฏा เคเคฏा เคฏเคน เค เคจเคถเคจ เคांเคงीเคी เคा เคญाเคฐเคค เคฎें เคชเคนเคฒा 'เคเคฎเคฐเคฃ เค เคจเคถเคจ' (Fast unto death) เคฅा।
เคนเคฐिเคเคจ เคธेเคตเค เคธंเค (Most Repeated PYQ): เคธिเคคंเคฌเคฐ 1932 เคฎें เคांเคงीเคी เคจे 'เค เคिเคฒ เคญाเคฐเคคीเคฏ เค เคธ्เคชृเคถ्เคฏเคคा เคตिเคฐोเคงी เคฒीเค' (All India Anti-Untouchability League) เคी เคธ्เคฅाเคชเคจा เคी, เคिเคธเคा เคจाเคฎ เคฌाเคฆ เคฎें 'เคนเคฐिเคเคจ เคธेเคตเค เคธंเค' เคเคฐ เคฆिเคฏा เคเคฏा।
เคเคธเคे เคช्เคฐเคฅเคฎ เค เคง्เคฏเค्เคท เคเคฆ्เคฏोเคเคชเคคि เคी.เคกी. เคฌिเคก़เคฒा เคฅे।
เคเคธเคे เคฎเคนाเคธเคिเคต เค เคฎृเคคเคฒाเคฒ เค เค्เคเคฐ (เค เค्เคเคฐ เคฌाเคช्เคชा) เคฅे।
เคชเคค्เคฐिเคाเคं: เคुเคเคूเคค เคे เคिเคฒाเคซ เค เคญिเคฏाเคจ เคเคฒाเคจे เคे เคฒिเค เคांเคงीเคी เคจे 1933 เคฎें เคคीเคจ เคชเคค्เคฐिเคाเคं เคถुเคฐू เคीं: 'เคนเคฐिเคเคจ' (เค ंเค्เคฐेเคी เคฎें), 'เคนเคฐिเคเคจ เคฌंเคงु' (เคुเคเคฐाเคคी เคฎें), เคเคฐ 'เคนเคฐिเคเคจ เคธेเคตเค' (เคนिंเคฆी เคฎें)।
4.
เคคृเคคीเคฏ เคोเคฒเคฎेเค เคธเคฎ्เคฎेเคฒเคจ (เคจเคตंเคฌเคฐ-เคฆिเคธंเคฌเคฐ 1932): เคांเค्เคฐेเคธ เคจे เคเคธเคा เคชूเคฐी เคคเคฐเคน เคฌเคนिเคท्เคाเคฐ เคिเคฏा เคฅा। เคเคธเคฎें เคฎाเคค्เคฐ 46 เคช्เคฐเคคिเคจिเคงिเคฏों เคจे เคญाเค เคฒिเคฏा เคฅा। เคเคธी เคे เคฌाเคฆ 1933 เคฎें เคฌ्เคฐिเคिเคถ เคธเคฐเคाเคฐ เคจे เคเค 'เคถ्เคตेเคค เคชเคค्เคฐ' (White Paper) เคाเคฐी เคिเคฏा, เคो เค ंเคคเคคः 'เคญाเคฐเคค เคถाเคธเคจ เค เคงिเคจिเคฏเคฎ 1935' เคा เคเคงाเคฐ เคฌเคจा।
เคांเค्เคฐेเคธ เคธोเคถเคฒिเคธ्เค เคชाเคฐ्เคी (CSP) เคी เคธ्เคฅाเคชเคจा (เคฎเค 1934): เคธเคตिเคจเคฏ เค เคตเค्เคा เคंเคฆोเคฒเคจ เคी เคธเคฎाเคช्เคคि เคเคฐ เคเคธเคी เคตिเคซเคฒเคคा เคธे เคจिเคฐाเคถ เคนोเคเคฐ, เคฏुเคตाเคं เคे เคเค เคตाเคฎเคชंเคฅी เคुเค เคจे เคांเค्เคฐेเคธ เคे เคญीเคคเคฐ เคนी เคเคธ เคชाเคฐ्เคी เคी เคธ्เคฅाเคชเคจा เคी। เคเคธเคे เคธंเคธ्เคฅाเคชเค เคเคฏเคช्เคฐเคाเคถ เคจाเคฐाเคฏเคฃ, เคเคाเคฐ्เคฏ เคจเคฐेंเคฆ्เคฐ เคฆेเคต เคเคฐ เคฎीเคจू เคฎเคธाเคจी เคฅे।
1. เคเคฐाเคी เค เคงिเคตेเคถเคจ (เคฎाเคฐ्เค 1931) - [เคांเคงी-เคเคฐเคตिเคจ เคธเคฎเคौเคคे เคी เคธ्เคตीเคृเคคि
เคांเคงी-เคเคฐเคตिเคจ เคธเคฎเคौเคคे เคो เคฎंเคूเคฐी เคฆेเคจे เคे เคฒिเค เคฏเคน เคตिเคถेเคท เค เคงिเคตेเคถเคจ เคเคฏोเคिเคค เคนुเค เคฅा।
เคช्เคฐเคถ्เคจ 1: 1931 เคे เคเคฐाเคी เค เคงिเคตेเคถเคจ เคฎें เคฎुเค्เคฏ เคช्เคฐเคธ्เคคाเคตों เคे เคชाเคฐिเคค เคนोเคจे เคे เคธंเคฆเคฐ्เคญ เคฎें เคจिเคฎ्เคจเคฒिเคिเคค เคเคฅเคจों เคชเคฐ เคตिเคाเคฐ เคीเคिเค:
เคांเค्เคฐेเคธ เคจे เคชเคนเคฒी เคฌाเคฐ เคชूเคฐ्เคฃ เคธ्เคตเคฐाเค เคे เค เคฐ्เคฅ เคो เคชเคฐिเคญाเคทिเคค เคिเคฏा เคเคฐ เคเคจเคคा เคो เคธเคฎเคाเคฏा।
เคเคธ เค เคงिเคตेเคถเคจ เคฎें เคชाเคฐिเคค 'เคฐाเคท्เค्เคฐीเคฏ เคเคฐ्เคฅिเค เคाเคฐ्เคฏเค्เคฐเคฎ' เคे เคช्เคฐเคธ्เคคाเคต เคฎें เคช्เคฐเคฎुเค เคเคฆ्เคฏोเคों เคเคฐ เคชเคฐिเคตเคนเคจ เคे เคฐाเคท्เค्เคฐीเคฏเคเคฐเคฃ (Nationalisation) เคी เคตเคाเคฒเคค เคी เคเค เคฅी।
(A) เคेเคตเคฒ 1
(B) เคेเคตเคฒ 2
(C) 1 เคเคฐ 2 เคฆोเคจों
(D) เคจ เคคो 1 เคเคฐ เคจ เคนी 2
เคเคค्เคคเคฐ: (C) 1 เคเคฐ 2 เคฆोเคจों
Exam Fact: เคเคฐाเคी เค เคงिเคตेเคถเคจ เคेเคตเคฒ เคांเคงी-เคเคฐเคตिเคจ เคธเคฎเคौเคคे เคे เคฒिเค เคจเคนीं, เคฌเคฒ्เคि 'เคฎौเคฒिเค เค เคงिเคाเคฐ' เคเคฐ 'เคฐाเคท्เค्เคฐीเคฏ เคเคฐ्เคฅिเค เคจीเคคि' เคे เคธเคฎाเคเคตाเคฆी เคธिเคฆ्เคงांเคคों เคे เคฒिเค เคाเคจा เคाเคคा เคนै, เคिเคธे เคตाเคฎเคชंเคฅी เคตिเคाเคฐเคงाเคฐा เคो เคถांเคค เคเคฐเคจे เคे เคฒिเค เคถाเคฎिเคฒ เคिเคฏा เคเคฏा เคฅा।
เคช्เคฐเคถ्เคจ 2: "เคांเคงी เคฎเคฐ เคธเคเคคे เคนैं, เคชเคฐंเคคु เคांเคงीเคตाเคฆ เคนเคฎेเคถा เคीเคตिเคค เคฐเคนेเคा।" เคฎเคนाเคค्เคฎा เคांเคงी เคจे เคฏเคน เคช्เคฐเคธिเคฆ्เคง เคเคฅเคจ เคांเค्เคฐेเคธ เคे เคिเคธ เค เคงिเคตेเคถเคจ เคฎें เคฆिเคฏा เคฅा?
(A) เคฌेเคฒเคाเคฎ เค เคงिเคตेเคถเคจ 1924
(B) เคฒाเคนौเคฐ เค เคงिเคตेเคถเคจ 1929
(C) เคเคฐाเคी เค เคงिเคตेเคถเคจ 1931
(D) เคนเคฐिเคชुเคฐा เค เคงिเคตेเคถเคจ 1938
เคเคค्เคคเคฐ: (C) เคเคฐाเคी เค เคงिเคตेเคถเคจ 1931
Exam Fact: เคฏुเคตा เคฐाเคท्เค्เคฐเคตाเคฆिเคฏों เคฆ्เคตाเคฐा เคญเคเคค เคธिंเคน เคी เคซांเคธी เคจ เคฐुเคเคตा เคชाเคจे เคे เคाเคฐเคฃ เคांเคงीเคी เคो เคाเคฒे เคंเคกे เคฆिเคाเค เคाเคจे เคे เคเคตाเคฌ เคฎें เคเคจ्เคนोंเคจे เคฏเคน เคฌाเคค เคเคนी เคฅी।
เคช्เคฐเคถ्เคจ 3: เคคृเคคीเคฏ เคोเคฒเคฎेเค เคธเคฎ्เคฎेเคฒเคจ (1932) เคे เคธंเคฆเคฐ्เคญ เคฎें เคौเคจ เคธा เคเคฅเคจ เค เคธเคค्เคฏ เคนै?
(A) เคญाเคฐเคคीเคฏ เคฐाเคท्เค्เคฐीเคฏ เคांเค्เคฐेเคธ เคจे เคเคธ เคธเคฎ्เคฎेเคฒเคจ เคा เคชूเคฐी เคคเคฐเคน เคธे เคฌเคนिเคท्เคाเคฐ เคिเคฏा เคฅा।
(B) เคเคธเคฎें เคेเคตเคฒ 46 เคช्เคฐเคคिเคจिเคงिเคฏों เคจे เคญाเค เคฒिเคฏा เคฅा เคเคฐ เคฌ्เคฐिเคेเคจ เคी เคฒेเคฌเคฐ เคชाเคฐ्เคी เคจे เคเคธเคฎें เคนिเคธ्เคธा เคจเคนीं เคฒिเคฏा।
(C) เคเคธ เคธเคฎ्เคฎेเคฒเคจ เคे เคตिเคाเคฐ-เคตिเคฎเคฐ्เคถ เคे เคเคงाเคฐ เคชเคฐ เคฎाเคฐ्เค 1933 เคฎें เคเค 'เคถ्เคตेเคค เคชเคค्เคฐ' (White Paper) เคाเคฐी เคिเคฏा เคเคฏा เคฅा।
(D) เคฎोเคนเคฎ्เคฎเคฆ เค เคฒी เคिเคจ्เคจा เคจे เคเคธ เคธเคฎ्เคฎेเคฒเคจ เคฎें เคฎुเคธ्เคฒिเคฎ เคฒीเค เคे เคช्เคฐเคคिเคจिเคงि เคे เคฐूเคช เคฎें เคฌเคข़-เคเคข़เคเคฐ เคนिเคธ्เคธा เคฒिเคฏा।
เคเคค्เคคเคฐ: (D)
Exam Fact (เคฌाเคฐीเคी เคธเคฎเคें): เคฎोเคนเคฎ्เคฎเคฆ เค เคฒी เคिเคจ्เคจा เคो เคคृเคคीเคฏ เคोเคฒเคฎेเค เคธเคฎ्เคฎेเคฒเคจ เคฎें เคเคฎंเคค्เคฐिเคค เคนी เคจเคนीं เคिเคฏा เคเคฏा เคฅा। เคตे เคเคธ เคธเคฎเคฏ เคฒंเคฆเคจ เคฎें เคตเคाเคฒเคค เคเคฐ เคฐเคนे เคฅे เคเคฐ เคญाเคฐเคคीเคฏ เคฐाเคเคจीเคคि เคธे เคฅोเคก़े เค เคฒเค-เคฅเคฒเค เคฅे।
เคช्เคฐเคถ्เคจ 4: เคोเคฒเคฎेเค เคธเคฎ्เคฎेเคฒเคจों เคी เคธเคฎाเคช्เคคि เคे เคฌाเคฆ เคฌ्เคฐिเคिเคถ เคธเคฐเคाเคฐ เคฆ्เคตाเคฐा เคाเคฐी 'เคถ्เคตेเคค เคชเคค्เคฐ' (White Paper) เคชเคฐ เคตिเคाเคฐ เคเคฐเคจे เคे เคฒिเค เคฌ्เคฐिเคिเคถ เคธंเคธเคฆ เคฆ्เคตाเคฐा เคเค 'เคธंเคฏुเค्เคค เคเคฏเคจ เคธเคฎिเคคि' (Joint Select Committee) เคฌเคจाเค เคเค। เคเคธเคे เค เคง्เคฏเค्เคท เคौเคจ เคฅे?
(A) เคฒॉเคฐ्เคก เคฒिเคจเคฒिเคฅเคो (Lord Linlithgow)
(B) เคฒॉเคฐ्เคก เคเคฐเคตिเคจ
(C) เคฒॉเคฐ्เคก เคตिเคฒिंเคเคกเคจ
(D) เคธเคฐ เคॉเคจ เคธाเคเคฎเคจ
เคเคค्เคคเคฐ: (A) เคฒॉเคฐ्เคก เคฒिเคจเคฒिเคฅเคो
Exam Fact: เคเคธी เคธंเคฏुเค्เคค เคเคฏเคจ เคธเคฎिเคคि เคी เคธिเคซाเคฐिเคถों เคे เคเคงाเคฐ เคชเคฐ เคเคे เคเคฒเคเคฐ 'เคญाเคฐเคค เคถाเคธเคจ เค เคงिเคจिเคฏเคฎ 1935' (Government of India Act 1935) เคा เคฎเคธौเคฆा เคคैเคฏाเคฐ เคนुเค เคฅा।
เคช्เคฐเคถ्เคจ 5: เคตเคฐ्เคท 1932 เคฎें เคฎเคฆเคจ เคฎोเคนเคจ เคฎाเคฒเคตीเคฏ เคเคฐ เคเคฎ. เคเคธ. เค เคฃे เคจे เคांเค्เคฐेเคธ เคे เคญीเคคเคฐ เคนी เคिเคธ เคฎुเคฆ्เคฆे เคชเคฐ เคฎเคคเคญेเคฆ เคे เคाเคฐเคฃ 'เคांเค्เคฐेเคธ เคฐाเคท्เค्เคฐเคตाเคฆी เคชाเคฐ्เคी' (Congress Nationalist Party) เคा เคเค เคจ เคिเคฏा เคฅा?
(A) เคตे เคांเคงी-เคเคฐเคตिเคจ เคธเคฎเคौเคคे เคे เคिเคฒाเคซ เคฅे।
(B) เคตे เคเคฎ्เคฏुเคจเคฒ เค เคตाเคฐ्เคก (เคธांเคธ्เคृเคคिเค/เคธांเคช्เคฐเคฆाเคฏिเค เคชंเคाเค) เคे เคช्เคฐเคคि เคांเค्เคฐेเคธ เคे "เคจ เคคो เคธ्เคตीเคाเคฐ, เคจ เคนी เค เคธ्เคตीเคाเคฐ" (Neither accept, nor reject) เคे เคคเคเคธ्เคฅ เคฐुเค เคे เคตिเคฐोเคงी เคฅे।
(C) เคตे เคธเคตिเคจเคฏ เค เคตเค्เคा เคंเคฆोเคฒเคจ เคो เคฌंเคฆ เคเคฐเคจे เคे เคชเค्เคท เคฎें เคจเคนीं เคฅे।
(D) เคตे เคกॉ. เค ंเคฌेเคกเคเคฐ เคे เคธाเคฅ เคฌाเคคเคीเคค เคा เคตिเคฐोเคง เคเคฐ เคฐเคนे เคฅे।
เคเคค्เคคเคฐ: (B)
Exam Fact : เคांเค्เคฐेเคธ เคธांเคช्เคฐเคฆाเคฏिเค เคชंเคाเค เคा เคुเคฒเคเคฐ เคตिเคฐोเคง เคเคฐเคे เคฎुเคธเคฒเคฎाเคจों เคो เคจाเคฐाเค เคจเคนीं เคเคฐเคจा เคाเคนเคคी เคฅी เคเคฐ เคธเคฎเคฐ्เคฅเคจ เคเคฐเคे เคนिंเคฆुเคं เคो। เคांเค्เคฐेเคธ เคे เคเคธ เคฆोเคนเคฐे เคฐुเค เคธे เคจाเคฐाเค เคนोเคเคฐ เคฎाเคฒเคตीเคฏ เคी เคจे เค เคฒเค เคชाเคฐ्เคी เคฌเคจाเค เคฅी।
เคช्เคฐเคถ्เคจ 6: เคธเคตिเคจเคฏ เค เคตเค्เคा เคंเคฆोเคฒเคจ เคो เคถिเคฅिเคฒ เคเคฐเคคे เคนुเค เคเคฌ เคांเคงीเคी เคจे เคฏเคฐเคตเคฆा เคेเคฒ เคธे เคूเคเคจे เคे เคฌाเคฆ 'เคนเคฐिเคเคจ เคเคค्เคฅाเคจ' เคे เคฒिเค เคฆेเคถเคต्เคฏाเคชी เคฏाเคค्เคฐा เคถुเคฐू เคी, เคคो เคเคจ्เคนोंเคจे เคตเคฐ्เคงा (เคฎเคนाเคฐाเคท्เค्เคฐ) เคฎें เคिเคธ เคเคถ्เคฐเคฎ เคी เคธ्เคฅाเคชเคจा เคी เคो เคเคจเคे เคญाเคตी เคंเคฆोเคฒเคจों เคा เคेंเคฆ्เคฐ เคฌเคจा?
(A) เคธाเคฌเคฐเคฎเคคी เคเคถ्เคฐเคฎ
(B) เคธेเคตाเค्เคฐाเคฎ เคเคถ्เคฐเคฎ (Sevagram Ashram)
(C) เคซिเคจीเค्เคธ เคเคถ्เคฐเคฎ
(D) เคॉเคฒเคธ्เคॉเคฏ เคซाเคฐ्เคฎ
เคเคค्เคคเคฐ: (B) เคธेเคตाเค्เคฐाเคฎ เคเคถ्เคฐเคฎ
Exam Fact: เคांเคงीเคी เคจे เคเคธเคฎ เคाเค เคฅी เคि เคเคฌ เคคเค เคญाเคฐเคค เคो เคเคाเคฆी เคจเคนीं เคฎिเคฒ เคाเคคी, เคตे เคธाเคฌเคฐเคฎเคคी เคเคถ्เคฐเคฎ เคจเคนीं เคฒौเคेंเคे। เคเคธเคฒिเค 1934-36 เคे เคฆौเคฐाเคจ เคเคจ्เคนोंเคจे เคตเคฐ्เคงा เคे เคชाเคธ เคธेเคตाเค्เคฐाเคฎ เคो เค เคชเคจा เคจเคฏा เค िเคाเคจा เคฌเคจाเคฏा।
เคช्เคฐเคถ्เคจ: เคฆ्เคตिเคคीเคฏ เคोเคฒเคฎेเค เคธเคฎ्เคฎेเคฒเคจ เคे เคธเคฎเคฏ เคญाเคฐเคค เคे เคตाเคฏเคธเคฐाเคฏ เคौเคจ เคฌเคจ เคुเคे เคฅे?
เคเคค्เคคเคฐ: เคฒॉเคฐ्เคก เคตिเคฒिंเคเคกเคจ (Lord Willingdon) [เคฒॉเคฐ्เคก เคเคฐเคตिเคจ เค เคช्เคฐैเคฒ 1931 เคฎें เคญाเคฐเคค เคธे เคเคฒे เคเค เคฅे]।
เคช्เคฐเคถ्เคจ: "เคांเคงी-เคเคฐเคตिเคจ เคธเคฎเคौเคคे" เคो "เคฆो เคฎเคนाเคค्เคฎाเคं เคा เคฎिเคฒเคจ" เคिเคธเคจे เคเคนा เคฅा?
เคเคค्เคคเคฐ: เคธเคฐोเคिเคจी เคจाเคฏเคกू เคจे।
เคช्เคฐเคถ्เคจ: เคฒंเคฆเคจ เคฎें เคเคฏोเคिเคค เคคीเคจों เคोเคฒเคฎेเค เคธเคฎ्เคฎेเคฒเคจों เคे เคธเคฎเคฏ เคฌ्เคฐिเคेเคจ เคे เคธเคฎ्เคฐाเค (Monarch) เคौเคจ เคฅे?
เคเคค्เคคเคฐ: เคॉเคฐ्เค เคชंเคเคฎ (King George V)।
เคธंเคจ्เคฏाเคธी เคตिเคฆ्เคฐोเคน (Sannyasi Rebellion/Revolt)
เคฌंเคाเคฒ เคเคฐ เคฌिเคนाเคฐ เคे เค्เคทेเคค्เคฐों เคฎें 1763 เคธे 1800 เคे เคฌीเค เคนुเค เคฅा। เคเคธे เคฌ्เคฐिเคिเคถ เคเคธ्เค เคंเคกिเคฏा เคंเคชเคจी เคे เคถाเคธเคจ เคे เคिเคฒाเคซ เคญाเคฐเคค เคे เคธเคฌเคธे เคถुเคฐुเคเคคी เคเคฐ เคธเคฌเคธे เคเค्เคฐ เคिเคธाเคจ-เคงाเคฐ्เคฎिเค เคตिเคฆ्เคฐोเคนों เคฎें เคธे เคเค เคฎाเคจा เคाเคคा เคนै।
เคธाเคฐांเคถ
เคตिเคฆ्เคฐोเคน เคे เคชीเคे เคे เคฎुเค्เคฏ เคाเคฐเคฃ (Conceptual Facts)
1770 เคा เคฌंเคाเคฒ เคा เคฎเคนाเคจ เค เคाเคฒ (Great Bengal Famine): เคเคธ เคตिเคจाเคถเคाเคฐी เค เคाเคฒ เคจे เคฌंเคाเคฒ เคी เคเค-เคคिเคนाเค เคเคฌाเคฆी เคो เคเคค्เคฎ เคเคฐ เคฆिเคฏा เคฅा। เคเคธ เคค्เคฐाเคธเคฆी เคे เคฌाเคตเคूเคฆ, เคฌ्เคฐिเคिเคถ เคเคธ्เค เคंเคกिเคฏा เคंเคชเคจी เคจे เค्เคฐूเคฐเคคाเคชूเคฐ्เคตเค เคเคฐ เคเคฌเคฐเคจ เคญू-เคฐाเคเคธ्เคต (Land Revenue) เคตเคธूเคฒा। เคเคธเคธे เคค्เคฐเคธ्เคค เคนोเคเคฐ เคธ्เคฅाเคจीเคฏ เคिเคธाเคจ เคธंเคจ्เคฏाเคธिเคฏों เคเคฐ เคซเคीเคฐों เคे เคธाเคฅ เคฎिเคฒ เคเค।
เคงाเคฐ्เคฎिเค เคคीเคฐ्เคฅเคฏाเคค्เคฐाเคं เคชเคฐ เคช्เคฐเคคिเคฌंเคง: เคฆเคธเคจाเคฎी เคจाเคा เคธंเคจ्เคฏाเคธी เคเคฐ เคฎเคฆाเคฐिเคฏा เคธंเคช्เคฐเคฆाเคฏ เคे เคธूเคซी เคซเคीเคฐ เคเคค्เคคเคฐ เคญाเคฐเคค เคเคฐ เคฌंเคाเคฒ เคे เคชเคตिเคค्เคฐ เคคीเคฐ्เคฅเคธ्เคฅเคฒों เคी เคฏाเคค्เคฐा เคเคฐเคคे เคฅे। เคฏाเคค्เคฐा เคे เคฆौเคฐाเคจ, เคตे เคชाเคฐंเคชเคฐिเค เคฐूเคช เคธे เคธ्เคฅाเคจीเคฏ เคเคฎींเคฆाเคฐों เคเคฐ เคिเคธाเคจों เคธे เคธ्เคตैเค्เคिเค เคญिเค्เคทा/เคงाเคฐ्เคฎिเค เคเคฐ เคฒेเคคे เคฅे। เค ंเค्เคฐेเคों เคจे เคเคจ เคคीเคฐ्เคฅเคฏाเคค्เคฐाเคं เคชเคฐ เคช्เคฐเคคिเคฌंเคง เคฒเคा เคฆिเคฏा เคเคฐ เคเคจ เคธंเคคों เคो "เคเคตाเคฐा" เคเคฐ "เคฒुเคेเคฐा" เคोเคทिเคค เคเคฐ เคฆिเคฏा।
เคเคฎींเคฆाเคฐों เคเคฐ เคिเคธाเคจों เคा เคถोเคทเคฃ: เค ंเค्เคฐेเคों เคฆ्เคตाเคฐा เคถुเคฐू เคी เคเค เคจเค เคเคฐ เคเค ोเคฐ เคฐाเคเคธ्เคต เคต्เคฏเคตเคธ्เคฅा (เคैเคธे เคธूเคฐ्เคฏाเคธ्เคค เคाเคจूเคจ เคी เคถुเคฐुเคเคคी เคเคก़िเคฏाँ) เคจे เคชाเคฐंเคชเคฐिเค เคเคฎींเคฆाเคฐों เคो เคฌेเคฆเคเคฒ เคเคฐ เคฆिเคฏा เคเคฐ เคिเคธाเคจों เคो เค เคค्เคฏเคงिเค เคเคฐीเคฌी เคฎें เคงเคेเคฒ เคฆिเคฏा। เคเคจ เคฌेเคฆเคเคฒ เคเคฎींเคฆाเคฐों เคจे เคตिเคฆ्เคฐोเคนिเคฏों เคो เคुเคช्เคค เคฐूเคช เคธे เคงเคจ เคเคฐ เคนเคฅिเคฏाเคฐ เคฆिเค।
เคธंเคจ्เคฏाเคธी-เคซเคीเคฐ เคเค เคฌंเคงเคจ
เคเคธ เคตिเคฆ्เคฐोเคน เคी เคธเคฌเคธे เค เคจूเค ी เคเคฐ เคเคคिเคนाเคธिเค เคตिเคถेเคทเคคा เคเคธเคी เคธांเคช्เคฐเคฆाเคฏिเค เคเคเคคा เคเคฐ เคงเคฐ्เคฎเคจिเคฐเคชेเค्เคท เคช्เคฐเคृเคคि เคฅी:
เคธंเคจ्เคฏाเคธी: เคตेเคฆांเคค เคนिंเคฆू เคงเคฐ्เคฎ เคे เคिเคฐि/เคฆเคธเคจाเคฎी เคธंเคช्เคฐเคฆाเคฏ เคธे เคुเคก़े เคฅे।
เคซเคीเคฐ: เคธूเคซी เคเคธ्เคฒाเคฎ เคे เคฎเคฆाเคฐिเคฏा เคธंเคช्เคฐเคฆाเคฏ เคธे เคुเคก़े เคฅे।
เค เคฒเค-เค เคฒเค เคงเคฐ्เคฎों เคे เคนोเคจे เคे เคฌाเคตเคूเคฆ, เคตे เคเค เคธंเคฏुเค्เคค เคธेเคจा เคे เคฐूเคช เคฎें เคฎिเคฒเคเคฐ เคฒเคก़े। เคนिंเคฆू เคธंเคจ्เคฏाเคธी, เคฎुเคธ्เคฒिเคฎ เคซเคीเคฐ เคจेเคคा เคฎเคเคจू เคถाเคน เคे เคเคฆेเคถों เคा เคชाเคฒเคจ เคเคฐเคคे เคฅे เคเคฐ เคซเคीเคฐ, เคญเคตाเคจी เคชाเค เค เคे เคธाเคฅ เคฎिเคฒเคเคฐ เคฐเคฃเคจीเคคिเคฏां เคฌเคจाเคคे เคฅे। เคเคจ เคตिเคฆ्เคฐोเคนिเคฏों เคจे เค ंเค्เคฐेเคों เคे เคธเคฎाเคจांเคคเคฐ เค เคชเคจी เคธ्เคตเคคंเคค्เคฐ เคเคเคนเคฐिเคฏां เคเคฐ เคช्เคฐเคถाเคธเคจिเค เคต्เคฏเคตเคธ्เคฅा เคญी เคธ्เคฅाเคชिเคค เคเคฐ เคฒी เคฅी।
เคธाเคนिเคค्เคฏिเค เคเคฐ เคธांเคธ्เคृเคคिเค เคฎเคนเคค्เคต (Literary Significance)
เคเคจंเคฆเคฎเค (1882): เคฌंเคिเคฎ เคंเคฆ्เคฐ เคเค्เคोเคชाเคง्เคฏाเคฏ เคฆ्เคตाเคฐा เคฒिเคिเคค เคฏเคน เคเคคिเคนाเคธिเค เคเคชเคจ्เคฏाเคธ เคธीเคงे เคคौเคฐ เคชเคฐ เคธंเคจ्เคฏाเคธी เคตिเคฆ्เคฐोเคน เคชเคฐ เคเคงाเคฐिเคค เคนै। เคญाเคฐเคค เคा เคฐाเคท्เค्เคฐीเคฏ เคीเคค 'เคตเคจ्เคฆे เคฎाเคคเคฐเคฎ्' เคเคธी เคเคชเคจ्เคฏाเคธ เคธे เคฒिเคฏा เคเคฏा เคนै।
เคฆेเคตी เคौเคงुเคฐाเคจी (1884): เคฌंเคिเคฎ เคंเคฆ्เคฐ เคा เคเค เคเคฐ เคช्เคฐเคธिเคฆ्เคง เคเคชเคจ्เคฏाเคธ, เคो เคเคธ เคตिเคฆ्เคฐोเคน เคฎें เคฆेเคตी เคौเคงुเคฐाเคจी เคैเคธी เคฎเคนिเคฒा เคจेเคคाเคं เคเคฐ เคเคจเคे เคुเคฐु เคญเคตाเคจी เคเคฐเคฃ เคชाเค เค เคฆ्เคตाเคฐा เคฌ्เคฐिเคिเคถ เคธेเคจा เคे เคिเคฒाเคซ เค เคชเคจाเค เคเค เคुเคฐिเคฒ्เคฒा เคฏुเคฆ्เคง (Guerrilla Warfare) เคฐเคฃเคจीเคคि เคो เคฐेเคांเคिเคค เคเคฐเคคा เคนै।
เคช्เคฐเคถ्เคจ 1: เคฌंเคिเคฎ เคंเคฆ्เคฐ เคเค्เคोเคชाเคง्เคฏाเคฏ เคा เคช्เคฐเคธिเคฆ्เคง เคเคชเคจ्เคฏाเคธ 'เคเคจंเคฆเคฎเค ' เคจिเคฎ्เคจเคฒिเคिเคค เคฎें เคธे เคिเคธ เคตिเคฆ्เคฐोเคน เคชเคฐ เคเคงाเคฐिเคค เคนै?
(A) เคुเคเคก़ เคตिเคฆ्เคฐोเคน
(B) เคธंเคจ्เคฏाเคธी เคตिเคฆ्เคฐोเคน
(C) เคธंเคฅाเคฒ เคตिเคฆ्เคฐोเคน
(D) เคจीเคฒ เคตिเคฆ्เคฐोเคน
เคเคค्เคคเคฐ: (B) เคธंเคจ्เคฏाเคธी เคตिเคฆ्เคฐोเคน
เคช्เคฐเคถ्เคจ 2: เคจिเคฎ्เคจเคฒिเคिเคค เคฎें เคธे เคिเคธ เคฌ्เคฐिเคिเคถ เคเคตเคฐ्เคจเคฐ-เคเคจเคฐเคฒ เคจे เคฌंเคाเคฒ เคฎें เคธंเคจ्เคฏाเคธी เคเคฐ เคซเคीเคฐ เคตिเคฆ्เคฐोเคนिเคฏों เคो เคชूเคฐी เคคเคฐเคน เคธे เคฆเคฌाเคจे เคे เคฒिเค เคเค ोเคฐ เคธैเคจ्เคฏ เคाเคฐ्เคฐเคตाเค เคी เคฅी?
(A) เคฒॉเคฐ्เคก เค्เคฒाเคเคต
(B) เคตाเคฐेเคจ เคนेเคธ्เคिंเค्เคธ
(C) เคฒॉเคฐ्เคก เคॉเคฐ्เคจเคตॉเคฒिเคธ
(D) เคฒॉเคฐ्เคก เคตेเคฒेเคเคฒी
เคเคค्เคคเคฐ: (B) เคตाเคฐेเคจ เคนेเคธ्เคिंเค्เคธ
Exam Fact: เคตाเคฐेเคจ เคนेเคธ्เคिंเค्เคธ เคจे เค्เคฐाเคฎीเคฃ เคฌंเคाเคฒ เคฎें เคเค เคธैเคจ्เคฏ เคौเคिเคฏां (เคฅाเคจे) เคฌเคจाเคं, เคตिเคฆ्เคฐोเคนी เคธंเคจ्เคฏाเคธिเคฏों เคे เคंเคเคฒों เคฎें เคช्เคฐเคตेเคถ เคชเคฐ เคฐोเค เคฒเคाเค เคเคฐ เคชเคเคก़े เคเค เคตिเคฆ्เคฐोเคนिเคฏों เคो เคธเคฐेเคเคฎ เคซांเคธी เคฆेเคเคฐ 1800 เคคเค เคเคธ เคंเคฆोเคฒเคจ เคो เคชूเคฐी เคคเคฐเคน เคถांเคค เคเคฐ เคฆिเคฏा।
เคช्เคฐเคถ्เคจ 3: เคจिเคฎ्เคจเคฒिเคिเคค เคจाเคฎों เคชเคฐ เคตिเคाเคฐ เคीเคिเค:
1. เคฎเคเคจू เคถाเคน
2. เคญเคตाเคจी เคชाเค เค
3. เคिเคฐाเค เค เคฒी
4. เคฆेเคตी เคौเคงुเคฐाเคจी।
เคเคจเคฎें เคธे เคौเคจ เคธंเคจ्เคฏाเคธी-เคซเคीเคฐ เคตिเคฆ्เคฐोเคน เคธे เคुเคก़े เคฅे?
(A) เคेเคตเคฒ 1 เคเคฐ 2
(B) เคेเคตเคฒ 2 Nav 4
(C) 1, 2 เคเคฐ 3
(D) 1, 2, 3 เคเคฐ 4 เคธเคญी
เคเคค्เคคเคฐ: (D) 1, 2, 3 เคเคฐ 4 เคธเคญी
เคช्เคฐเคถ्เคจ: เคธंเคจ्เคฏाเคธी เคตिเคฆ्เคฐोเคนिเคฏों เคจे เค เคชเคจी เคคुเคฒเคจा เคฎें เค เคค्เคฏเคงिเค เคเคงुเคจिเค เคฌ्เคฐिเคिเคถ เคธेเคจा เคे เคिเคฒाเคซ เคฎुเค्เคฏ เคฐूเคช เคธे เคौเคจ เคธी เคฏुเคฆ्เคง เคจीเคคि เค เคชเคจाเค เคฅी?
เคเคค्เคคเคฐ: เคुเคฐिเคฒ्เคฒा เคฏुเคฆ्เคง เคจीเคคि (Guerrilla Warfare) [เค เคाเคจเค เคนเคฎเคฒा เคเคฐเคจा, เคंเคชเคจी เคे เคเคाเคจों เคเคฐ เคซैเค्เค्เคฐिเคฏों เคो เคฒूเคเคจा เคเคฐ เคคुเคฐंเคค เคธ्เคฅाเคจीเคฏ เคเคจเคคा เคฎें เคुเคฒ-เคฎिเคฒ เคाเคจा]।
เคช्เคฐเคถ्เคจ: เคฎเคเคจू เคถाเคน เคी เคฎृเคค्เคฏु เคे เคฌाเคฆ เคซเคीเคฐ เคตिเคฆ्เคฐोเคนिเคฏों เคा เคจेเคคृเคค्เคต เคिเคธเคจे เคธंเคญाเคฒा เคฅा?
เคเคค्เคคเคฐ: เคเคจเคे เคญाเค เคฎूเคธा เคถाเคน เคเคฐ เคिเคฐाเค เค เคฒी เคจे।
เคช्เคฐเคถ्เคจ 1: เคธंเคจ्เคฏाเคธी-เคซเคीเคฐ เคตिเคฆ्เคฐोเคน เคे เคฆौเคฐाเคจ เคตिเคฆ्เคฐोเคนिเคฏों เคจे เค เคชเคจी เคเคคिเคตिเคงिเคฏों เคो เคธंเคाเคฒिเคค เคเคฐเคจे เคे เคฒिเค เคจिเคฎ्เคจเคฒिเคिเคค เคฎें เคธे เคिเคธ เคธ्เคฅाเคจ เคชเคฐ เค เคชเคจी เคธ्เคตเคคंเคค्เคฐ เคธเคฎांเคคเคฐ เคธเคฐเคाเคฐ/เคเคเคนเคฐिเคฏाँ (Parallel Governments) เคธ्เคฅाเคชिเคค เคी เคฅीं?
(A) เคธिเคฒीเคुเคก़ी เคเคฐ เคเคฒเคชाเคเคुเคก़ी
(B) เคฌोเคเคฐा เคเคฐ เคฎैเคฎเคจเคธिंเคน
(C) เคชूเคฐ्เคฃिเคฏा เคเคฐ เคฆिเคจाเคเคชुเคฐ
(D) เคฎाเคฒเคฆा เคเคฐ เคฎुเคฐ्เคถिเคฆाเคฌाเคฆ
เคเคค्เคคเคฐ: (B) เคฌोเคเคฐा เคเคฐ เคฎैเคฎเคจเคธिंเคน
Exam Fact: เคฎเคเคจू เคถाเคน เคเคฐ เคญเคตाเคจी เคชाเค เค เคे เคจेเคคृเคค्เคต เคฎें เคตिเคฆ्เคฐोเคนिเคฏों เคจे เคฌोเคเคฐा เคเคฐ เคฎैเคฎเคจเคธिंเคน เคे เคตเคจों เคเคฐ เค्เคฐाเคฎीเคฃ เคเคฒाเคों เคฎें เค เคชเคจी เค เคธ्เคฅाเคฏी เคौเคिเคฏां เคฌเคจाเค เคฅीं, เคเคนाँ เคตे เคฌ्เคฐिเคिเคถ เคฐाเคเคธ्เคต เคตเคธूเคฒเคจे เคตाเคฒों เคो เคธเคा เคฆेเคคे เคฅे।
เคช्เคฐเคถ्เคจ 2: เคจिเคฎ्เคจเคฒिเคिเคค เคเคฅเคจों เคชเคฐ เคตिเคाเคฐ เคीเคिเค
เคธंเคจ्เคฏाเคธी เคตिเคฆ्เคฐोเคน เคฎें เคेเคตเคฒ เคนिंเคฆू เคญिเค्เคทुเคं เคจे เคญाเค เคฒिเคฏा เคฅा, เคเคฌเคि เคฎुเคธ्เคฒिเคฎ เคซเคीเคฐों เคจे เคเคธเคे เคธเคฎाเคจांเคคเคฐ เคเค เค เคฒเค เคตिเคฆ्เคฐोเคน เคเคฒाเคฏा เคฅा।
เคเคธ เคตिเคฆ्เคฐोเคน เคो เคฆเคฌाเคจे เคे เคฒिเค เคैเคช्เคเคจ เคฅॉเคฎเคธ (Captain Thomas) เคे เคจेเคคृเคค्เคต เคฎें เคเค เคฌ्เคฐिเคिเคถ เคธैเคจ्เคฏ เคुเคเคก़ी เคญेเคी เคเค เคฅी, เคिเคธे เคตिเคฆ्เคฐोเคนिเคฏों เคจे เคนเคฐा เคฆिเคฏा เคเคฐ เคैเคช्เคเคจ เคฅॉเคฎเคธ เคฎाเคฐा เคเคฏा।
เคเคชเคฐ्เคฏुเค्เคค เคฎें เคธे เคौเคจ เคธा/เคธे เคเคฅเคจ เคธเคค्เคฏ เคนै/เคนैं?
(A) เคेเคตเคฒ 1
(B) เคेเคตเคฒ 2
(C) 1 เคเคฐ 2 เคฆोเคจों
(D) เคจ เคคो 1 เคเคฐ เคจ เคนी 2
เคเคค्เคคเคฐ: (B) เคेเคตเคฒ 2
Exam Fact: เคเคฅเคจ 1 เคชूเคฐी เคคเคฐเคน เคเคฒเคค เคนै เค्เคฏोंเคि เคฏเคน เคเค เคธंเคฏुเค्เคค เคตिเคฆ्เคฐोเคน เคฅा। เคเคฅเคจ 2 เคฌिเคฒ्เคुเคฒ เคธเคนी เคนै; 1773 เคे เคเคธเคชाเคธ เคैเคช्เคเคจ เคฅॉเคฎเคธ เคเคฐ เคฌाเคฆ เคฎें เคैเคช्เคเคจ เคเคกเคตเคฐ्เคก्เคธ เคो เคตिเคฆ्เคฐोเคนिเคฏों เคจे เคुเคฐिเคฒ्เคฒा เคฏुเคฆ्เคง เคฎें เคฎाเคฐ เคिเคฐाเคฏा เคฅा, เคो เคฌ्เคฐिเคिเคถ เคธेเคจा เคे เคฒिเค เคเค เคฌเคก़ा เคเคเคा เคฅा।
เคช्เคฐเคถ्เคจ 3: เคจीเคे เคฆो เคเคฅเคจ เคฆिเค เคเค เคนैं, เคเค เคो เคเคฅเคจ (A) เคเคฐ เคฆूเคธเคฐे เคो เคाเคฐเคฃ (R) เคเคนा เคเคฏा เคนै
เคเคฅเคจ (A): เคตाเคฐेเคจ เคนेเคธ्เคिंเค्เคธ เคจे เคธंเคจ्เคฏाเคธी เคเคฐ เคซเคीเคฐ เคตिเคฆ्เคฐोเคนिเคฏों เคो 'เคนिंเคฆुเคธ्เคคाเคจ เคे เคชेเคถेเคตเคฐ เคกाเคू' (Professional Robbers of Hindustan) เคी เคธंเค्เคा เคฆी เคฅी।
เคाเคฐเคฃ (R): เคธंเคจ्เคฏाเคธी เคตिเคฆ्เคฐोเคนी เคธ्เคฅाเคจीเคฏ เคिเคธाเคจों เคเคฐ เคเคฎींเคฆाเคฐों เคธे เคเคฌเคฐเคจ เคงเคจ เคตเคธूเคฒเคคे เคฅे เคเคฐ เคฌ्เคฐिเคिเคถ เคเคाเคจे เคो เคฒूเคเคคे เคฅे।
เคूเค (Code):(A) (A) เคเคฐ (R) เคฆोเคจों เคธเคนी เคนैं เคเคฐ (R), (A) เคी เคธเคนी เคต्เคฏाเค्เคฏा เคนै।
(B) (A) เคเคฐ (R) เคฆोเคจों เคธเคนी เคนैं เคชเคฐंเคคु (R), (A) เคी เคธเคนी เคต्เคฏाเค्เคฏा เคจเคนीं เคนै।
(C) (A) เคธเคนी เคนै เคชเคฐंเคคु (R) เคเคฒเคค เคนै। [2]
(D) (A) เคเคฒเคค เคนै เคชเคฐंเคคु (R) เคธเคนी เคนै। [3]
เคเคค्เคคเคฐ: (C) (A) เคธเคนी เคนै เคชเคฐंเคคु (R) เคเคฒเคค เคนै।
Exam Fact: เคตाเคฐेเคจ เคนेเคธ्เคिंเค्เคธ เคจे เคเคจ्เคนें เคฌเคฆเคจाเคฎ เคเคฐเคจे เคे เคฒिเค เคเคงिเคाเคฐिเค เคชเคค्เคฐों เคฎें 'เคชेเคถेเคตเคฐ เคกाเคू เคเคฐ เคुเคฎเค्เคเคก़' เคฒिเคा เคฅा (เคเคฅเคจ A เคธเคนी เคนै)। เคฒेเคिเคจ เคाเคฐเคฃ (R) เคเคฒเคค เคนै เค्เคฏोंเคि เคธंเคจ्เคฏाเคธी เคธ्เคฅाเคจीเคฏ เคฒोเคों เคธे เคเคฌเคฐเคจ เคจเคนीं เคฌเคฒ्เคि เคธ्เคตेเค्เคा เคธे เคญिเค्เคทा เคฒेเคคे เคฅे เคเคฐ เคเคจเคคा เคुเคฆ เค ंเค्เคฐेเคों เคे เคिเคฒाเคซ เคเคจ्เคนें เคธเคฎเคฐ्เคฅเคจ เคฆे เคฐเคนी เคฅी।
เคช्เคฐเคถ्เคจ 4: เคธंเคจ्เคฏाเคธी เคตिเคฆ्เคฐोเคน เคी เคช्เคฐเคธिเคฆ्เคง เคฎเคนिเคฒा เคจेเคคा 'เคฆेเคตी เคौเคงुเคฐाเคจी' เคे เคธंเคฆเคฐ्เคญ เคฎें เคจिเคฎ्เคจเคฒिเคिเคค เคฎें เคธे เคौเคจ เคธा เคเคฅเคจ เคธเคนी เคนै?
(A) เคตे เคฐंเคเคชुเคฐ เคे เคเค เคถोเคทिเคค เคเคฎींเคฆाเคฐ เคชเคฐिเคตाเคฐ เคธे เคฅीं เคिเคจ्เคนोंเคจे เคญเคตाเคจी เคชाเค เค เคे เคธाเคฅ เคเค เคฌंเคงเคจ เคिเคฏा เคฅा।
(B) เคเคจ्เคนोंเคจे เคेเคตเคฒ เคฎเคนिเคฒाเคं เคी เคเค เคเคค्เคฎเคाเคคी เคธैเคจ्เคฏ เคुเคเคก़ी เคा เคเค เคจ เคिเคฏा เคฅा।
(C) เคเคจ्เคนोंเคจे เค ंเคคเคคः เค ंเค्เคฐेเคों เคे เคธाเคฎเคจे เคเคค्เคฎเคธเคฎเคฐ्เคชเคฃ เคเคฐ เคฆिเคฏा เคฅा เคเคฐ เคเคจ्เคนें เคชेंเคถเคจ เคฆी เคเค เคฅी।
(D) เคตे เคฌंเคिเคฎ เคंเคฆ्เคฐ เคे เคเคชเคจ्เคฏाเคธ เคी เคเค เคाเคฒ्เคชเคจिเค เคชाเคค्เคฐ เคฎाเคค्เคฐ เคฅीं, เคตाเคธ्เคคเคตिเค เคเคคिเคนाเคธ เคฎें เคเคจเคा เคोเค เค เคธ्เคคिเคค्เคต เคจเคนीं เคฅा।
เคเคค्เคคเคฐ: (A)
Exam Fact: เคฆेเคตी เคौเคงुเคฐाเคจी เคोเค เคाเคฒ्เคชเคจिเค เคชाเคค्เคฐ เคจเคนीं เคฅीं, เคฌเคฒ्เคि เคฌ्เคฐिเคिเคถ เคฐिเคॉเคฐ्เคก (เคैเคธे- Glazier's Report of Rangpur) เคฎें เคเคจเคा เคธ्เคชเคท्เค เคเคฒ्เคฒेเค เคฎिเคฒเคคा เคนै เคि เคตे เคंเคชเคจी เคी เคธेเคจा เคे เคिเคฒाเคซ เคจाเคตों เคชเคฐ เคธเคตाเคฐ เคนोเคเคฐ เคुเคฐिเคฒ्เคฒा เคนเคฎเคฒों เคा เคธंเคाเคฒเคจ เคเคฐเคคी เคฅीं।
เคช्เคฐเคถ्เคจ 5: เคฎเคเคจू เคถाเคน, เคो เคซเคीเคฐ เคตिเคฆ्เคฐोเคนिเคฏों เคे เคฎुเค्เคฏ เคธ्เคคंเคญ เคฅे, เคिเคธ เคตเคฐ्เคท เคฌ्เคฐिเคिเคถ เคธेเคจा (เคैเคช्เคเคจ เคฌ्เคฐेเคจเคจ) เคे เคธाเคฅ เคเค เคญीเคทเคฃ เคฎुเค เคญेเคก़ เคฎें เคंเคญीเคฐ เคฐूเคช เคธे เคाเคฏเคฒ เคนुเค เคเคฐ เคฌाเคฆ เคฎें เคเคจเคी เคฎृเคค्เคฏु เคนो เคเค?
(A) 1770
(B) 1786
(C) 1792
(D) 1800
เคเคค्เคคเคฐ: (B) 1786
Exam Fact: เคฆिเคธंเคฌเคฐ 1786 เคฎें เคाเคฒेเคถ्เคตเคฐ เคे เคฏुเคฆ्เคง เคฎें เคฎเคเคจू เคถाเคน เคฌुเคฐी เคคเคฐเคน เคाเคฏเคฒ เคนो เคเค เคฅे, เคिเคธเคे เคฌाเคฆ เคเคจเคे เคญाเค เคฎूเคธा เคถाเคน เคจे เคเคฎाเคจ เคธंเคญाเคฒी เคฅी।
เคช्เคฐเคถ्เคจ: เคธंเคจ्เคฏाเคธी เคตिเคฆ्เคฐोเคนिเคฏों เคे เคिเคฒाเคซ เคฌ्เคฐिเคिเคถ เคธเคฐเคाเคฐ เคจे เคिเคธ เคตเคฐ्เคท เคเค เคเคก़ा เค เคงिเคจिเคฏเคฎ เคชाเคฐिเคค เคเคฐ เคธंเคจ्เคฏाเคธिเคฏों เคे เคฌंเคाเคฒ เคช्เคฐेเคธिเคกेंเคธी เคฎें เคช्เคฐเคตेเคถ เคो เค เคตैเคง เคोเคทिเคค เคเคฐ เคฆिเคฏा เคฅा?
เคเคค्เคคเคฐ: 1773 เคฎें (เคฒॉเคฐ्เคก เคตाเคฐेเคจ เคนेเคธ्เคिंเค्เคธ เคฆ्เคตाเคฐा เคจिเคฏเคฎ เคฒाเคू เคिเคฏा เคเคฏा)।
เคช्เคฐเคถ्เคจ: 'เคเคจंเคฆเคฎเค ' เคเคชเคจ्เคฏाเคธ เคฎें เคธंเคจ्เคฏाเคธी เคตिเคฆ्เคฐोเคนिเคฏों เคฆ्เคตाเคฐा เคाเคฏा เคाเคจे เคตाเคฒा เคौเคจ เคธा เคฎुเค्เคฏ เคจाเคฐा เคฏा เคฎंเคค्เคฐ เคฅा เคो เคเคे เคเคฒเคเคฐ เคฐाเคท्เค्เคฐीเคฏ เคंเคฆोเคฒเคจ เคा เคฎूเคฒ เคฎंเคค्เคฐ เคฌเคจा?
เคเคค्เคคเคฐ: "เคเคฎ เคตंเคฆे เคฎाเคคเคฐเคฎ"।
เคจीเคฒ เคตिเคฆ्เคฐोเคน (Indigo Rebellion / Nil Bidroho)
เคฌंเคाเคฒ เคे เค्เคทेเคค्เคฐों เคฎें 1859 เคธे 1860 เคे เคฌीเค เคนुเค เคฅा। เคเคธे เคญाเคฐเคคीเคฏ เคเคคिเคนाเคธ เคฎें เคฌ्เคฐिเคिเคถ เคฌाเคाเคจ เคฎाเคฒिเคों (Planters) เคे เค्เคฐूเคฐ เคถोเคทเคฃ เคे เคिเคฒाเคซ เคธเคฌเคธे เค เคงिเค เคธंเคเค िเคค, เค เคจुเคถाเคธिเคค เคเคฐ เคธเคซเคฒ เคिเคธाเคจ เคंเคฆोเคฒเคจों เคฎें เคธे เคเค เคฎाเคจा เคाเคคा เคนै।
เคเคคिเคนाเคธिเค เคธाเคฐांเคถ เคคाเคฒिเคा (Quick Snapshot Table)
เคตिเคฆ्เคฐोเคน เคे เคชीเคे เคे เคฎुเค्เคฏ เคाเคฐเคฃ
เคฆเคฆเคจी เคช्เคฐเคฅा (Dadni System): เคฏूเคฐोเคชीเคฏ เคฌाเคाเคจ เคฎाเคฒिเค เคญाเคฐเคคीเคฏ เคिเคธाเคจों (เคฐैเคฏเคคों) เคो เคांเคธा เคฆेเคเคฐ เคฏा เคกเคฐा-เคงเคฎเคाเคเคฐ เค เค्เคฐिเคฎ เคงเคจ (Advance Payment เคฏा เคถ्เคฏाเคฎเคค) เคฆे เคฆेเคคे เคฅे เคเคฐ เคเคจเคธे เคเค เคซเคฐ्เคी เค เคจुเคฌंเคง (Contract) เคชเคฐ เคนเคธ्เคคाเค्เคทเคฐ เคเคฐเคตा เคฒेเคคे เคฅे। เคเคธเคे เคคเคนเคค เคिเคธाเคจ เคाเคจूเคจी เคฐूเคช เคธे เค เคชเคจी เคธเคฌเคธे เคเคชเคाเค เคญूเคฎि เคे 3/20เคตें เคนिเคธ्เคธे เคชเคฐ เคจीเคฒ เคी เคेเคคी เคเคฐเคจे เคे เคฒिเค เคฎเคเคฌूเคฐ เคนो เคाเคคा เคฅा।
เคिเคธाเคจों เคे เคฒिเค เคเคฐ्เคฅिเค เคคเคฌाเคนी: เคจीเคฒ เคी เคेเคคी เคชूเคฐी เคคเคฐเคน เคธे เคाเคे เคा เคธौเคฆा เคฅी। เคฌाเคाเคจ เคฎाเคฒिเคों เคฆ्เคตाเคฐा เคฆी เคाเคจे เคตाเคฒी เคीเคฎเคคें เคฌाเคाเคฐ เคฆเคฐ เคธे เคฌเคนुเคค เคเคฎ เคฅीं। เคเคธเคे เค เคฒाเคตा, เคจीเคฒ เคी เคเคก़ें เคฌเคนुเคค เคเคนเคฐी เคนोเคคी เคฅीं เคो เคฎिเค्เคी เคी เคเคฐ्เคตเคฐเคคा เคो เคธोเค เคฒेเคคी เคฅीं, เคिเคธเคธे เคตเคน เคเคฎीเคจ เคाเคตเคฒ เคैเคธी เคाเคฆ्เคฏ เคซเคธเคฒों เคे เคฒिเค เค เคจुเคชเคฏुเค्เคค เคนो เคाเคคी เคฅी।
เคฌाเคाเคจ เคฎाเคฒिเคों เคी เค्เคฐूเคฐเคคा: เคช्เคฐเคค्เคฏेเค เคฌाเคाเคจ เคฎाเคฒिเค เค เคชเคจे เคชाเคธ เคฒเค ैเคคों (Lathiyals) เคी เคเค เคจिเคी เคธेเคจा เคฐเคเคคा เคฅा। เคฏเคฆि เคोเค เคिเคธाเคจ เคจीเคฒ เคฌोเคจे เคธे เคฎเคจा เคเคฐเคคा, เคคो เคเคธเคी เคเคก़ी เคซเคธเคฒ เคจเคท्เค เคเคฐ เคฆी เคाเคคी, เคฎเคตेเคถी เคเคฌ्เคค เคเคฐ เคฒिเค เคाเคคे, เคเคฐ เคซूंเค เคฆिเค เคाเคคे เคเคฐ เคชเคฐिเคตाเคฐ เคे เคธเคฆเคธ्เคฏों เคो เค เคเคตा เคเคฐ เคช्เคฐเคคाเคก़िเคค เคिเคฏा เคाเคคा เคฅा।
เคจीเคฒ เคตिเคฆ्เคฐोเคน เคी เค เคจूเค ी เคตिเคถेเคทเคคाเคं (UGC NET / UPSC เคे เคฒिเค เคตिเคถेเคท)
เค เคธाเคงाเคฐเคฃ เคธंเคเค เคจ เคเคฐ เค เคจुเคถाเคธเคจ: เคฏเคน เคंเคฆोเคฒเคจ เคถुเคฐुเคเคค เคฎें เคชूเคฐी เคคเคฐเคน เค เคนिंเคธเค เคเคฐ เคाเคจूเคจी เคธीเคฎाเคं เคे เคญीเคคเคฐ เคฅा। เคिเคธाเคจों เคจे เคเคฎींเคฆाเคฐों เคเคฐ เคฌाเคाเคจ เคฎाเคฒिเคों เคे เคिเคฒाเคซ เคोเคฐ्เค เคฎें เคेเคธ เคฒเคก़เคจे เคे เคฒिเค เคธाเคฎूเคนिเค เคोเคท (Common Funds) เคฌเคจाเคฏा, เคจเคฏा เคเคกเคตांเคธ เคฒेเคจे เคธे เคฎเคจा เคเคฐ เคฆिเคฏा เคเคฐ เคเค्เคฐเคฎเคฃ เคนोเคจे เคชเคฐ เค เคชเคจे เคชाเคฐंเคชเคฐिเค เคนเคฅिเคฏाเคฐों (เคญाเคฒे, เคงเคจुเคท) เคธे เคฒเค ैเคคों เคो เคเคฆेเคก़ เคฆिเคฏा।
เคธाเคฎाเคिเค เคฌเคนिเคท्เคाเคฐ (Social Boycott): เคตिเคฆ्เคฐोเคนिเคฏों เคจे เคฌाเคाเคจ เคฎाเคฒिเคों เคे เคฒिเค เคाเคฎ เคเคฐเคจे เคตाเคฒे เคฆेเคถी เคเคฐ्เคฎเคाเคฐिเคฏों เคฏा เคเคเคुเคเคคा เคคोเคก़เคจे เคตाเคฒे เคธाเคฅी เคिเคธाเคจों เคे เคिเคฒाเคซ เคเคก़ा เคธाเคฎाเคिเค เคฌเคนिเคท्เคाเคฐ (เคงोเคฌी-เคाเค เคฌंเคฆ) เคฒाเคू เคिเคฏा।
เค เคญूเคคเคชूเคฐ्เคต เคเคเคुเคเคคा: เคเคธ เคตिเคฆ्เคฐोเคน เคฎें เคชूเคฐ्เคฃ เคนिंเคฆू-เคฎुเคธ्เคฒिเคฎ เคเคเคคा เคฆेเคी เคเค (เคैเคธे เคชाเคฌเคจा เคे เคฐเคซीเค เคฎंเคกเคฒ เคฌिเคธ्เคตाเคธ เคญाเคเคฏों เคे เคธाเคฅ เคเค เคช्เคฐเคฎुเค เคจेเคคा เคฅे)। เคเคธเคธे เคญी เคฎเคนเคค्เคตเคชूเคฐ्เคฃ เคฌाเคค เคฏเคน เคฅी เคि เคฌंเคाเคฒ เคे เคฌुเคฆ्เคงिเคीเคตी เคตเคฐ्เค (Educated Middle Class) เคเคฐ เคธ्เคฅाเคจीเคฏ เคธเคฎाเคाเคฐ เคชเคค्เคฐों เคจे เคชเคนเคฒी เคฌाเคฐ เคिเคธाเคจों เคे เคธเคฎเคฐ्เคฅเคจ เคฎें เคธเคก़เคों เคเคฐ เค เคเคฌाเคฐों เคฎें เคเค เคฌเคก़ा เค เคญिเคฏाเคจ เคเคฒाเคฏा।
เคธाเคนिเคค्เคฏ เคเคฐ เคฎीเคกिเคฏा เคชเคฐ เคช्เคฐเคญाเคต (Literary & Media Impact)
เคจीเคฒ เคฆเคฐ्เคชเคฃ (1860): เคฆीเคจเคฌंเคงु เคฎिเคค्เคฐ เคฆ्เคตाเคฐा เคฐเคिเคค เคเคธ เคฌंเคाเคฒी เคจाเคเค เคจे เคฏूเคฐोเคชीเคฏ เคจीเคฒ เคฌाเคाเคจ เคฎाเคฒिเคों เคे เค เคฎाเคจเคตीเคฏ เค เคค्เคฏाเคाเคฐों เคो เคธเคीเคต เคฐूเคช เคธे เคธเคฎाเค เคे เคธाเคฎเคจे เคเคाเคเคฐ เคिเคฏा।
เค ंเค्เคฐेเคी เค เคจुเคตाเคฆ เคा เคตिเคตाเคฆ (The Translation Controversy): เคเคธ เคจाเคเค เคा เค ंเค्เคฐेเคी เคฎें เค เคจुเคตाเคฆ เคช्เคฐเคธिเคฆ्เคง เคฌंเคाเคฒी เคเคตि เคฎाเคเคเคฒ เคฎเคงुเคธूเคฆเคจ เคฆเคค्เคค เคจे เคुเคฎเคจाเคฎ เคฐूเคช เคธे เคिเคฏा เคฅा। เคฒेเคिเคจ เคเคธे เคเค เคธเคนाเคจुเคญूเคคि เคฐเคเคจे เคตाเคฒे เคฌ्เคฐिเคिเคถ เคชाเคฆเคฐी เคฐेเคตเคฐेंเคก เคेเคฎ्เคธ เคฒॉเคจ्เค (Rev. James Long) เคे เคจाเคฎ เคธे เคช्เคฐเคाเคถिเคค เคिเคฏा เคเคฏा। เคฌ्เคฐिเคिเคถ เคธเคฐเคाเคฐ เคจे เคเคธे เคฎाเคจเคนाเคจि เคฎाเคจा, เคฐेเคตเคฐेंเคก เคेเคฎ्เคธ เคฒॉเคจ्เค เคชเคฐ 1,000 เคชाเคंเคก เคा เคुเคฐ्เคฎाเคจा เคฒเคाเคฏा เคเคฐ เคเค เคฎเคนीเคจे เคेเคฒ เคी เคธเคा เคธुเคจाเค। เคเคธ เคुเคฐ्เคฎाเคจे เคी เคฐाเคถि เคो เคญाเคฐเคคीเคฏ เคฌुเคฆ्เคงिเคीเคตी เคाเคฒीเคช्เคฐเคธเคจ्เคจ เคธिเคจ्เคนा เคจे เคคुเคฐंเคค เค เคฆाเคฒเคค เคฎें เคญเคฐเคเคฐ เคเคจ्เคนें เคुเคก़ाเคฏा เคฅा।
เคฆ เคนिंเคฆू เคชैเค्เคฐिเคฏเค (The Hindoo Patriot): เคเคธ เคธเคฎाเคाเคฐ เคชเคค्เคฐ เคे เคจिเคกเคฐ เคธंเคชाเคฆเค เคนเคฐीเคถ เคंเคฆ्เคฐ เคฎुเคเคฐ्เคी เคจे เคฒเคाเคคाเคฐ เคจीเคฒ เคिเคธाเคจों เคी เคฆुเคฐ्เคฆเคถा เคชเคฐ เคฒेเค เคฒिเคे เคเคฐ เค เคชเคจी เคจिเคी เคธंเคชเคค्เคคि เคा เคเค เคฌเคก़ा เคนिเคธ्เคธा เคชीเคก़िเคค เคिเคธाเคจों เคो เคाเคจूเคจी เคธเคนाเคฏเคคा เคฆेเคจे เคฎें เคเคฐ्เค เคเคฐ เคฆिเคฏा।
เคช्เคฐเคถ्เคจ 1: เคฏूเคฐोเคชीเคฏ เคจीเคฒ เคฌाเคाเคจ เคฎाเคฒिเคों เคे เค เคค्เคฏाเคाเคฐों เคो เคเคाเคเคฐ เคเคฐเคจे เคตाเคฒा เคช्เคฐเคธिเคฆ्เคง เคจाเคเค 'เคจीเคฒ เคฆเคฐ्เคชเคฃ' เคिเคธเคे เคฆ्เคตाเคฐा เคฒिเคा เคเคฏा เคฅा?
(A) เคฌंเคिเคฎ เคंเคฆ्เคฐ เคเค्เคोเคชाเคง्เคฏाเคฏ
(B) เคฆीเคจเคฌंเคงु เคฎिเคค्เคฐ
(C) เคฎाเคเคเคฒ เคฎเคงुเคธूเคฆเคจ เคฆเคค्เคค
(D) เคฐเคตींเคฆ्เคฐเคจाเคฅ เคैเคोเคฐ
เคเคค्เคคเคฐ: (B) เคฆीเคจเคฌंเคงु เคฎिเคค्เคฐ
เคช्เคฐเคถ्เคจ 2: เคฆीเคจเคฌंเคงु เคฎिเคค्เคฐ เคे เคจाเคเค 'เคจीเคฒ เคฆเคฐ्เคชเคฃ' เคा เค ंเค्เคฐेเคी เคฎें เค เคจुเคตाเคฆ เคจिเคฎ्เคจเคฒिเคिเคค เคฎें เคธे เคिเคธเคจे เคिเคฏा เคฅा?
(A) เคฐेเคตเคฐेंเคก เคेเคฎ्เคธ เคฒॉเคจ्เค
(B) เคฎाเคเคเคฒ เคฎเคงुเคธूเคฆเคจ เคฆเคค्เคค
(C) เคนเคฐीเคถ เคंเคฆ्เคฐ เคฎुเคเคฐ्เคी
(D) เคตिเคฒिเคฏเคฎ เคोเคจ्เคธ
เคเคค्เคคเคฐ: (B) เคฎाเคเคเคฒ เคฎเคงुเคธूเคฆเคจ เคฆเคค्เคค
Exam Fact (เคाเคฒ เคธे เคฌเคें): เคนเคฎेเคถा เคฏाเคฆ เคฐเคें, เค เคจुเคตाเคฆ เคฎเคงुเคธूเคฆเคจ เคฆเคค्เคค เคจे เคिเคฏा เคฅा, เคฒेเคिเคจ เคเคธเคा เคช्เคฐเคाเคถเคจ เคฐेเคตเคฐेंเคก เคेเคฎ्เคธ เคฒॉเคจ्เค เคจे เคिเคฏा เคฅा เคเคฐ เคธเคा เคชाเคฆเคฐी เคो เคนुเค เคฅी।
เคช्เคฐเคถ्เคจ 3: 'เคนिंเคฆू เคชैเค्เคฐिเคฏเค' เคे เคตเคน เคจिเคกเคฐ เคธंเคชाเคฆเค เคौเคจ เคฅे, เคिเคจ्เคนोंเคจे เค เคชเคจे เคฒेเคों เคे เคฎाเคง्เคฏเคฎ เคธे เคฌंเคाเคฒ เคे เคจीเคฒ เคंเคฆोเคฒเคจ เคा เคฒเคाเคคाเคฐ เคชुเคฐเคोเคฐ เคธเคฎเคฐ्เคฅเคจ เคिเคฏा?
(A) เคถिเคถिเคฐ เคुเคฎाเคฐ เคोเคท
(B) เคนเคฐीเคถ เคंเคฆ्เคฐ เคฎुเคเคฐ्เคी
(C) เคฌाเคฐिเคจ्เคฆ्เคฐ เคुเคฎाเคฐ เคोเคท
(D) เคธुเคฐेเคจ्เคฆ्เคฐเคจाเคฅ เคฌเคจเคฐ्เคी
เคเคค्เคคเคฐ: (B) เคนเคฐीเคถ เคंเคฆ्เคฐ เคฎुเคเคฐ्เคी
เคช्เคฐเคถ्เคจ 4: เคกเคฌ्เคฒ्เคฏू.เคเคธ. เคธेเคเคจ-เคाเคฐ เคी เค เคง्เคฏเค्เคทเคคा เคฎें 1860 เคฎें เคเค िเคค 'เคจीเคฒ เคเคฏोเค' (Indigo Commission) เคा เคฎुเค्เคฏ เคจिเคท्เคเคฐ्เคท เค्เคฏा เคฅा?
(A) เคเคธเคจे เคจीเคฒ เคी เคेเคคी เคो เคธเคญी เคिเคธाเคจों เคे เคฒिเค เค เคจिเคตाเคฐ्เคฏ เคोเคทिเคค เคिเคฏा।
(B) เคเคธเคจे เคจिเคท्เคเคฐ्เคท เคจिเคाเคฒा เคि เคจीเคฒ เคी เคชूเคฐी เคต्เคฏเคตเคธ्เคฅा เคถोเคทเคฃเคाเคฐी, เคฆเคฎเคจเคाเคฐी เคเคฐ เคญ्เคฐเคท्เค เคฅी, เคเคฐ เคिเคธाเคจों เคो เคเคจเคी เคเค्เคा เคे เคตिเคฐुเคฆ्เคง เคเคธे เคเคाเคจे เคे เคฒिเค เคฎเคเคฌूเคฐ เคจเคนीं เคिเคฏा เคा เคธเคเคคा।
(C) เคเคธเคจे เคฆिเคंเคฌเคฐ เคฌिเคธ्เคตाเคธ เคो เคธเคฐेเคเคฎ เคซांเคธी เคฆेเคจे เคी เคธिเคซाเคฐिเคถ เคी।
(D) เคเคธเคจे เคฌंเคाเคฒ เคे เคธเคญी เค เคเคฌाเคฐों เคชเคฐ เคช्เคฐเคคिเคฌंเคง เคฒเคाเคจे เคी เคธिเคซाเคฐिเคถ เคी।
เคเคค्เคคเคฐ: (B)
Exam Fact: เคเคธ เคเคฏोเค เคी เคฐिเคชोเคฐ्เค เคे เคเคงाเคฐ เคชเคฐ เคฌ्เคฐिเคिเคถ เคธเคฐเคाเคฐ เคจे เคจเคตंเคฌเคฐ 1860 เคฎें เคเค เค เคงिเคธूเคเคจा เคाเคฐी เคी เคि เคिเคธी เคญी เคฐैเคฏเคค (เคिเคธाเคจ) เคो เคจीเคฒ เคी เคेเคคी เคे เคฒिเค เคฎเคเคฌूเคฐ เคเคฐเคจा เคชूเคฐी เคคเคฐเคน เคธे เค เคตैเคง เคนै। เคเคธเคे เคฌाเคฆ เคฌंเคाเคฒ เคธे เคจीเคฒ เคी เคซैเค्เค्เคฐिเคฏां เคฌंเคฆ เคนो เคเคं เคเคฐ เคตे เคฌिเคนाเคฐ (เคंเคชाเคฐเคฃ) เคी เคเคฐ เคธ्เคฅाเคจांเคคเคฐिเคค เคนो เคเคं।
เคช्เคฐเคถ्เคจ: เคจाเคฆिเคฏा เคिเคฒे เคे เคिเคธ เคाँเคต เคธे เคธिเคคंเคฌเคฐ 1859 เคฎें เคจीเคฒ เคตिเคฆ्เคฐोเคน เคी เคเคงिเคाเคฐिเค เคถुเคฐुเคเคค เคนुเค เคฅी?
เคเคค्เคคเคฐ: เคौเคाเคा เคाँเคต (Chougacha Village)।
เคช्เคฐเคถ्เคจ: เคिเคธ เคฌ्เคฐिเคिเคถ เค เคงिเคाเคฐी เคจे เคจीเคฒ เคฌाเคाเคจ เคฎाเคฒिเคों เคे เค เคค्เคฏाเคाเคฐ เคชเคฐ เคोเคฐ्เค เคฎें เคเคตाเคนी เคฆेเคคे เคนुเค เคเคนा เคฅा เคि "เคจीเคฒ เคा เคเค เคญी เคเคธा เคธंเคฆूเค (Chest) เคंเค्เคฒैंเคก เคจเคนीं เคชเคนुँเคा, เคो เคฎाเคจเคต เคฐเค्เคค เคธे เคธเคจा เคจ เคนो"?
เคเคค्เคคเคฐ: เค.เคกเคฌ्เคฒ्เคฏू.เคเคฒ. เคॉเคตเคฐ (E.W.L. Tower) [เคซเคฐीเคฆเคชुเคฐ เคे เคคเคค्เคाเคฒीเคจ เคिเคฒा เคฎเคिเคธ्เค्เคฐेเค]।
เคช्เคฐเคถ्เคจ 1: เคจीเคฒ เคตिเคฆ्เคฐोเคน เคे เคฆौเคฐाเคจ เคเคธाเค เคฎिเคถเคจเคฐिเคฏों (Christian Missionaries) เคी เค्เคฏा เคญूเคฎिเคा เคฅी?
(A) เคเคจ्เคนोंเคจे เคชूเคฐी เคคเคฐเคน เคธे เคฌ्เคฐिเคिเคถ เคฌाเคाเคจ เคฎाเคฒिเคों เคा เคธाเคฅ เคฆिเคฏा เคเคฐ เคिเคธाเคจों เคा เคงเคฐ्เคฎ เคชเคฐिเคตเคฐ्เคคเคจ เคเคฐाเคฏा।
(B) เคเคจ्เคนोंเคจे เคตिเคฆ्เคฐोเคนिเคฏों เคो เคนเคฅिเคฏाเคฐ เคเคฐ เคงเคจ เคฎुเคนैเคฏा เคเคฐाเคฏा।
(C) เคเคจ्เคนोंเคจे เคฌाเคाเคจ เคฎाเคฒिเคों เคे เค เคค्เคฏाเคाเคฐों เคे เคिเคฒाเคซ เคिเคธाเคจों เคा เคुเคฒเคเคฐ เคธเคฎเคฐ्เคฅเคจ เคिเคฏा เคเคฐ เคเคจเคे เคชเค्เคท เคฎें เคเคตाเคนी เคฆी।
(D) เคตे เคชूเคฐे เคंเคฆोเคฒเคจ เคे เคฆौเคฐाเคจ เคชूเคฐी เคคเคฐเคน เคคเคเคธ्เคฅ เคฐเคนे।
เคเคค्เคคเคฐ: (C)
Exam Fact: เคฏเคน เคเคเคฎाเคค्เคฐ เคเคธा เคिเคธाเคจ เคंเคฆोเคฒเคจ เคฅा เคเคนाँ เคเคธाเค เคฎिเคถเคจเคฐिเคฏों เคจे เคฌाเคाเคจ เคฎाเคฒिเคों เคे เคिเคฒाเคซ เคाเคเคฐ เคญाเคฐเคคीเคฏ เคिเคธाเคจों เคा เคธเคฎเคฐ्เคฅเคจ เคिเคฏा। เคเคจ्เคนोंเคจे เคुเคฒเคเคฐ เคฌ्เคฐिเคिเคถ เคธเคฐเคाเคฐ เคे เคธाเคฎเคจे เคฌเคฏाเคจ เคฆिเค เคि เคฌाเคाเคจ เคฎाเคฒिเค เค เคฎाเคจเคตीเคฏ เคृเคค्เคฏ เคเคฐ เคฐเคนे เคนैं।
เคช्เคฐเคถ्เคจ 2: เคจिเคฎ्เคจเคฒिเคिเคค เคฎें เคธे เคिเคธ เคฌंเคाเคฒी เคชเคค्เคฐเคाเคฐ/เคฌुเคฆ्เคงिเคीเคตी เคจे เคจीเคฒ เคंเคฆोเคฒเคจ เคे เคธเคฎเคฐ्เคฅเคจ เคฎें 'เคจीเคฒ-เคเคฐ' (Indigo Planters) เคे เค เคค्เคฏाเคाเคฐों เคी เคเคฒोเคเคจा เคเคฐเคคे เคนुเค 'เคธोเคฎเคช्เคฐเคाเคถ' (Somprakash) เคธเคฎाเคाเคฐ เคชเคค्เคฐ เคฎें เคธिเคฒเคธिเคฒेเคตाเคฐ เคฒेเค เคฒिเคे เคฅे?
(A) เคฆ्เคตाเคฐเคाเคจाเคฅ เคตिเคฆ्เคฏाเคญूเคทเคฃ
(B) เคเคถ्เคตเคฐ เคंเคฆ्เคฐ เคตिเคฆ्เคฏाเคธाเคเคฐ
(C) เคฌंเคिเคฎ เคंเคฆ्เคฐ เคเคเคฐ्เคी
(D) เคिเคฐिเคถ เคंเคฆ्เคฐ เคोเคท
เคเคค्เคคเคฐ: (A) เคฆ्เคตाเคฐเคाเคจाเคฅ เคตिเคฆ्เคฏाเคญूเคทเคฃ
Exam Fact: 'เคฆ เคนिंเคฆू เคชैเค्เคฐिเคฏเค' เคे เค เคฒाเคตा 'เคธोเคฎเคช्เคฐเคाเคถ' (เคिเคธเคे เคธंเคฐเค्เคทเค เคเคถ्เคตเคฐ เคंเคฆ्เคฐ เคตिเคฆ्เคฏाเคธाเคเคฐ เคฅे เคเคฐ เคธंเคชाเคฆเค เคฆ्เคตाเคฐเคाเคจाเคฅ เคตिเคฆ्เคฏाเคญूเคทเคฃ เคฅे) เคจे เคเคธ เคตिเคฆ्เคฐोเคน เคो เคเคจ-เคंเคฆोเคฒเคจ เคฌเคจाเคจे เคฎें เคธเคฌเคธे เคฌเคก़ी เคญूเคฎिเคा เคจिเคญाเค เคฅी।
เคช्เคฐเคถ्เคจ 3: เคจीเคฒ เคตिเคฆ्เคฐोเคน เคो เคญเคก़เคाเคจे เคฎें เคจाเคฆिเคฏा เคिเคฒे เคे เคเคฒाเคฐोเค (Kalaroa) เคे เคเค เคฌ्เคฐिเคिเคถ เคกिเคช्เคी เคฎเคिเคธ्เค्เคฐेเค เคे เคเค เคเคฒเคค เคเคฆेเคถ/เค เคงिเคธूเคเคจा เคो เคญी เคिเคฎ्เคฎेเคฆाเคฐ เคฎाเคจा เคाเคคा เคนै, เคिเคธเคจे เค เคจเคाเคจे เคฎें เคिเคธाเคจों เคो เคนिเคฎ्เคฎเคค เคฆी। เคเคธ เคฎเคिเคธ्เค्เคฐेเค เคा เคจाเคฎ เค्เคฏा เคฅा?
(A) เคเคถ्เคฒे เคเคกเคจ (Ashley Eden)
(B) เคกเคฌ्เคฒ्เคฏू.เคเคธ. เคธेเคเคจ-เคाเคฐ
(C) เคฐिเคเคฐ्เคก เคेเคฎ्เคชเคฒ
(D) เคนเคฐ्เคถเคฒ
เคเคค्เคคเคฐ: (A) เคเคถ्เคฒे เคเคกเคจ
Exam Fact: เค เคเคธ्เคค 1859 เคฎें เคกिเคช्เคी เคฎเคिเคธ्เค्เคฐेเค เคเคถ्เคฒे เคเคกเคจ เคจे เคเค เคธเคฐเคाเคฐी เคชुเคฒिเคธ เคเคฆेเคถ เคाเคฐी เคिเคฏा เคिเคธเคฎें เคฒिเคा เคฅा เคि "เคिเคธाเคจ เค เคชเคจी เคฎเคฐ्เคी เคी เคซเคธเคฒ (เคงाเคจ เคเคฆि) เคเคाเคจे เคे เคฒिเค เคธ्เคตเคคंเคค्เคฐ เคนैं เคเคฐ เคชुเคฒिเคธ เคเคจเคे เคเคธ เค เคงिเคाเคฐ เคी เคฐเค्เคทा เคเคฐेเคी।" เคฌाเคाเคจ เคฎाเคฒिเคों เคจे เคเคธ เคเคฆेเคถ เคा เคตिเคฐोเคง เคिเคฏा, เคฒेเคिเคจ เคคเคฌ เคคเค เคिเคธाเคจों เคो เคฒเคा เคि เคธเคฐเคाเคฐ เคเคจเคे เคธाเคฅ เคนै เคเคฐ เคตिเคฆ्เคฐोเคน เคญเคก़เค เคเคฏा।
เคช्เคฐเคถ्เคจ 4: เคตเคฐ्เคท 1860 เคฎें เคเค िเคค 'เคจीเคฒ เคเคฏोเค' (Indigo Commission) เคฎें เคुเคฒ เคिเคคเคจे เคธเคฆเคธ्เคฏ เคฅे เคเคฐ เคเคธเคฎें เคญाเคฐเคคीเคฏों/เคเคฎींเคฆाเคฐों เคा เคช्เคฐเคคिเคจिเคงिเคค्เคต เคिเคธเคจे เคिเคฏा เคฅा?
(A) 3 เคธเคฆเคธ्เคฏ; เคช्เคฐเคคिเคจिเคงिเคค्เคต เคฆ्เคตाเคฐเคाเคจाเคฅ เคैเคोเคฐ เคจे เคिเคฏा।
(B) 5 เคธเคฆเคธ्เคฏ; เคช्เคฐเคคिเคจिเคงिเคค्เคต เคฐाเคा เคंเคฆ्เคฐเคฎोเคนเคจ เคเคเคฐ्เคी เคเคฐ เคช्เคฐเคธเคจ्เคจ เคुเคฎाเคฐ เค ाเคुเคฐ เคจे เคिเคฏा।
(C) 4 เคธเคฆเคธ्เคฏ; เคช्เคฐเคคिเคจिเคงिเคค्เคต เคนเคฐीเคถ เคंเคฆ्เคฐ เคฎुเคเคฐ्เคी เคจे เคिเคฏा।
(D) 5 เคธเคฆเคธ्เคฏ; เคช्เคฐเคคिเคจिเคงिเคค्เคต เคฌाเคฌू เคंเคฆ्เคฐ เคฎोเคนเคจ เคเคเคฐ्เคी (เคฌ्เคฐिเคिเคถ เคंเคกिเคฏเคจ เคเคธोเคธिเคเคถเคจ) เคจे เคिเคฏा।
เคเคค्เคคเคฐ: (D)
Exam Fact: 5 เคธเคฆเคธ्เคฏीเคฏ เคเคธ เคเคฏोเค เคे เค เคง्เคฏเค्เคท เคกเคฌ्เคฒ्เคฏू.เคเคธ. เคธेเคเคจ-เคाเคฐ เคฅे। เคเคธเคฎें เคฌाเคाเคจ เคฎाเคฒिเคों เคी เคคเคฐเคซ เคธे เคกเคฌ्เคฒ्เคฏू.เคเคซ. เคซเคฐ्เค्เคฏूเคธเคจ เคเคฐ เคญाเคฐเคคीเคฏ เคเคฎींเคฆाเคฐों เคी เคคเคฐเคซ เคธे เคฌाเคฌू เคंเคฆ्เคฐ เคฎोเคนเคจ เคเคเคฐ्เคी เคธเคฆเคธ्เคฏ เคฅे।
เคช्เคฐเคถ्เคจ 5: เคจीเคฒ เคตिเคฆ्เคฐोเคน เคे เคช्เคฐเคฎुเค เคेंเคฆ्เคฐों เคเคฐ เคเคจเคे เคตिเคฆ्เคฐोเคนी เคจेเคคाเคं เคा เคौเคจ เคธा เคोเคก़ा เคธुเคฎेเคฒिเคค เคจเคนीं เคนै?
(A) เคจाเคฆिเคฏा — เคฆिเคंเคฌเคฐ เคฌिเคธ्เคตाเคธ เคเคฐ เคฌिเคท्เคฃुเคเคฐเคฃ เคฌिเคธ्เคตाเคธ
(B) เคชाเคฌเคจा — เคฐเคซीเค เคฎंเคกเคฒ
(C) เคธुंเคฆเคฐเคฌเคจ/เคฌाเคฐाเคธाเคค — เคीเคू เคฎीเคฐ
(D) เคฎाเคฒเคฆा — เคซเคฐเคนाเคฆ เคฎंเคกเคฒ
เคเคค्เคคเคฐ: (C)
Exam Fact: เคीเคू เคฎीเคฐ เคा เคธंเคฌंเคง 1831 เคे 'เคจाเคฐเคेเคฒเคฌेเคฐिเคฏा เคตिเคฆ्เคฐोเคน' (เคตเคนाเคฌी เคंเคฆोเคฒเคจ เคी เคเค เคเคก़ी) เคธे เคฅा। เคจीเคฒ เคตिเคฆ्เคฐोเคน (1859) เคे เคธเคฎเคฏ เคฌाเคฐाเคธाเคค เคเคฐ เคธुंเคฆเคฐเคฌเคจ เค्เคทेเคค्เคฐ เคฎें เคธ्เคฅाเคจीเคฏ เคिเคธाเคจों เคा เคจेเคคृเคค्เคต เคाเคฆเคฐ เคฎुเคฒ्เคฒा เคเคฐ เคฐाเคฎเคจเคถ เคฎंเคกเคฒ เคเคฐ เคฐเคนे เคฅे।
เคช्เคฐเคถ्เคจ: เคจीเคฒ เคตिเคฆ्เคฐोเคน เคे เคธเคซเคฒ เคนोเคจे เคे เคฌाเคฆ, เคฌ्เคฐिเคिเคถ เคธเคฐเคाเคฐ เคจे เคจीเคฒ เคी เคेเคคी เคे เคตिเคตाเคฆों เคो เคธुเคฒเคाเคจे เคे เคฒिเค เคिเคธ เคตिเคถेเคท เคช्เคฐเคाเคฐ เคी เค เคฆाเคฒเคคों เคा เคเค เคจ เคिเคฏा เคฅा?
เคเคค्เคคเคฐ: เคฐेंเค เคोเคฐ्เค्เคธ (Rent Courts / เคिเคฐाเคฏा เค เคฆाเคฒเคคें)।
เคช्เคฐเคถ्เคจ: เคช्เคฐเคธिเคฆ्เคง เคฌंเคाเคฒी เคจाเคเค 'เคจीเคฒ เคฆเคฐ्เคชเคฃ' เคा เคชเคนเคฒी เคฌाเคฐ เคฎंเคเคจ (Performance) เคिเคธ เคถเคนเคฐ เคฎें เคธाเคฐ्เคตเคเคจिเค เคฐूเคช เคธे เคिเคฏा เคเคฏा เคฅा?
เคเคค्เคคเคฐ: เคขाเคा (1861 เคฎें)।
เคूเคा เคตिเคฆ्เคฐोเคน (Kuka Rebellion / Kuka Movement)
เคชंเคाเคฌ เคे เคเคคिเคนाเคธ เคเคฐ เคญाเคฐเคค เคे เคธ्เคตเคคंเคค्เคฐเคคा เคธंเค्เคฐाเคฎ เคी เคเค เค เคค्เคฏंเคค เคฎเคนเคค्เคตเคชूเคฐ्เคฃ เคเคฐ เคौเคฐเคตเคถाเคฒी เคเคเคจा เคนै। เคฏเคน เคंเคฆोเคฒเคจ เคชंเคाเคฌ เคฎें เคธिเค्เคों เคे เคจाเคฎเคงाเคฐी เคธंเคช्เคฐเคฆाเคฏ (เคिเคจ्เคนें 'เคूเคा' เคญी เคเคนा เคाเคคा เคฅा) เคฆ्เคตाเคฐा เคเคฒाเคฏा เคเคฏा เคฅा। 1872 เคฎें เคเคธ เคंเคฆोเคฒเคจ เคจे เคฌ्เคฐिเคिเคถ เคนुเคूเคฎเคค เคे เคिเคฒाเคซ เคเค เคนिंเคธเค เคเคฐ เคเค्เคฐ เคฐूเคช เคฒे เคฒिเคฏा เคฅा।
Quick Snapshot Table
เคूเคा เคंเคฆोเคฒเคจ เคी เคตैเคाเคฐिเค เคชृเคท्เค เคญूเคฎि เคเคฐ เคाเคฐเคฃ (Conceptual Facts)
เคงाเคฐ्เคฎिเค เคธुเคงाเคฐ เคธे เคฐाเคเคจीเคคिเค เคंเคฆोเคฒเคจ เคฎें เคชเคฐिเคตเคฐ्เคคเคจ: เคถुเคฐुเคเคค เคฎें เคฏเคน เคंเคฆोเคฒเคจ เคธिเค्เค เคงเคฐ्เคฎ เคฎें เค เคเค เคฌुเคฐाเคเคฏों (เคैเคธे เคाเคคिเคตाเคฆ, เค ंเคงเคตिเคถ्เคตाเคธ, เคถเคฐाเคฌ เคเคฐ เคฎांเคธ เคा เคธेเคตเคจ) เคो เคฆूเคฐ เคเคฐเคจे เคे เคฒिเค เคถुเคฐू เคนुเค เคฅा। เคฒेเคिเคจ 1849 เคฎें เคเคฌ เค ंเค्เคฐेเคों เคจे เคชंเคाเคฌ เคชเคฐ เคเคฌ्เคा เคเคฐ เคฒिเคฏा, เคคो เคฏเคน เคंเคฆोเคฒเคจ เคชूเคฐी เคคเคฐเคน เคธे เคฌ्เคฐिเคिเคถ เคตिเคฐोเคงी เคฐाเคเคจीเคคिเค เคंเคฆोเคฒเคจ เคฎें เคฌเคฆเคฒ เคเคฏा।
เคो-เคตเคง เคเคฐ เคเคธाเคเคाเคจों เคा เคตिเคฐोเคง: เค ंเค्เคฐेเคों เคจे เค เคฎृเคคเคธเคฐ เคเคฐ เคชंเคाเคฌ เคे เค เคจ्เคฏ เคชเคตिเคค्เคฐ เคธिเค्เค เคถเคนเคฐों เคฎें เคเคธाเคเคाเคจे (Slaughterhouses) เคुเคฒเคตा เคฆिเค, เคिเคธเคธे เคो-เคตเคง เคถुเคฐू เคนो เคเคฏा। เคจाเคฎเคงाเคฐी เคธिเค्เค (เคूเคा) เคाเคฏ เคो เค เคค्เคฏंเคค เคชเคตिเคค्เคฐ เคฎाเคจเคคे เคฅे, เคเคธเคฒिเค เคฌ्เคฐिเคिเคถ เคธเคฐเคाเคฐ เคी เคเคธ เคจीเคคि เคจे เคเคจเคी เคงाเคฐ्เคฎिเค เคญाเคตเคจाเคं เคो เค ेเคธ เคชเคนुँเคाเค เคเคฐ เคตे เคนिंเคธเค เคตिเคฆ्เคฐोเคน เคชเคฐ เคเคคाเคฐू เคนो เคเค।
'เคूเคा' เคจाเคฎ เค्เคฏों เคชเคก़ा?: เคเคธ เคธंเคช्เคฐเคฆाเคฏ เคे เคฒोเค เคชूเคा-เคชाเค เคฏा เค เคฐเคฆाเคธ เคเคฐเคคे เคธเคฎเคฏ เคเค เคตिเคถेเคท เคช्เคฐเคाเคฐ เคी เคंเคी เคเคตाเค (เคนूเค เคฏा เคूเค) เคจिเคाเคฒเคคे เคฅे, เคเคฐ เคญाเคตเคตिเคญोเคฐ เคนोเคเคฐ เคจाเคเคจे เคฒเคเคคे เคฅे। เคเคธी 'เคूเค' (Chanting/Screaming) เคे เคाเคฐเคฃ เคเคจ्เคนें เคเคฎ เคฌोเคฒเคाเคฒ เคฎें 'เคूเคा' เคเคนा เคाเคจे เคฒเคा।
เคंเคฆोเคฒเคจ เคी เคตिเคถेเคทเคคाเคं
เค เคธเคนเคฏोเค เคเคฐ เคธ्เคตเคฆेเคถी เคंเคฆोเคฒเคจ เคी เคจींเคต: เคฎเคนाเคค्เคฎा เคांเคงी เคे เคญाเคฐเคคीเคฏ เคฐाเคเคจीเคคि เคฎें เคเคจे เคธे เคฒเคเคญเค 50 เคตเคฐ्เคท เคชเคนเคฒे, เคฌाเคฌा เคฐाเคฎ เคธिंเคน เคเคฐ เคूเคा เคตिเคฆ्เคฐोเคนिเคฏों เคจे เค ंเค्เคฐेเคों เคे เคिเคฒाเคซ เค เคธเคนเคฏोเค (Non-cooperation) เคเคฐ เคธ्เคตเคฆेเคถी (Boycott) เคा เคชเคนเคฒा เคธเคซเคฒ เคช्เคฐเคฏोเค เคिเคฏा เคฅा।
เคชूเคฐ्เคฃ เคฌเคนिเคท्เคाเคฐ: เคूเคा เคฒोเคों เคจे เคฌ्เคฐिเคिเคถ เคกाเค เคต्เคฏเคตเคธ्เคฅा (Post office), เคธเคฐเคाเคฐी เคธ्เคूเคฒों, เค เคฆाเคฒเคคों, เคตिเคฆेเคถी เคเคชเคก़ों เคเคฐ เคฌ्เคฐिเคिเคถ เคเคฐ เคช्เคฐเคฃाเคฒी เคा เคชूเคฐ्เคฃ เคฌเคนिเคท्เคाเคฐ เคिเคฏा। เคเคจ्เคนोंเคจे เค เคชเคจी เคธเคฎाเคจांเคคเคฐ เคกाเค เคต्เคฏเคตเคธ्เคฅा (Inter-provincial postal system) เคธ्เคฅाเคชिเคค เคी เคฅी।
เคธเคซेเคฆ เคชोเคถाเค เคเคฐ เคเคจी เคฎाเคฒा: เคจाเคฎเคงाเคฐी เคธिเค्เค เคนเคฎेเคถा เคนाเคฅ เคธे เคเคคे เคนुเค เคธเคซेเคฆ เคเคชเคก़े (เคเคฆ्เคฆเคฐ) เคชเคนเคจเคคे เคฅे, เคธीเคงी เคชเคเคก़ी (เคธीเคงी เคฆเคธ्เคคाเคฐ) เคฌांเคงเคคे เคฅे เคเคฐ เคเคจ เคी เคฎाเคฒा เคฐเคเคคे เคฅे।
1872 เคा เคฎเคฒेเคฐเคोเคเคฒा เคांเคก เคเคฐ เคตिเคฆ्เคฐोเคน เคा เคฆเคฎเคจ
เคเคเคจा (15 เคเคจเคตเคฐी 1872): เคฒเคเคญเค 150 เคूเคा เคตिเคฆ्เคฐोเคนिเคฏों เคे เคเค เคเคค्เคฅे เคจे เคฎเคฒेเคฐเคोเคเคฒा (Malerkotla) เคी เคฐिเคฏाเคธเคค เคชเคฐ เคนเคฎเคฒा เคเคฐ เคฆिเคฏा เค्เคฏोंเคि เคตเคนां เคे เคจเคตाเคฌ เคจे เคो-เคตเคง เคी เค เคจुเคฎเคคि เคฆी เคฅी। เคเคธ เคเคก़เคช เคฎें เคเค เคฒोเค เคฎाเคฐे เคเค।
เค्เคฐूเคฐ เคฆเคฎเคจ (เคคोเคชों เคธे เคเคก़ाเคจा): เคฒुเคงिเคฏाเคจा เคे เคคเคค्เคाเคฒीเคจ เคฌ्เคฐिเคिเคถ เคกिเคช्เคी เคเคฎिเคถ्เคจเคฐ เคเคฒ. เคोเคตेเคจ (L. Cowan) เคจे เคฌिเคจा เคिเคธी เคाเคจूเคจी เคฎुเคเคฆเคฎे เคे 49 เคूเคा เคตिเคฆ्เคฐोเคนिเคฏों เคो เคฎाเคฒेเคฐเคोเคเคฒा เคे เคฎैเคฆाเคจ เคฎें เคธเคฐेเคเคฎ เคคोเคชों เคे เคฎुंเคน เคชเคฐ เคฌांเคงเคเคฐ เคเคก़ा เคฆिเคฏा। เค เคเคฒे เคฆिเคจ 16 เคเคฐ เคूเคाเคं เคो เคคोเคช เคธे เคเคก़ाเคฏा เคเคฏा।
เคฌाเคฌा เคฐाเคฎ เคธिंเคน เคा เคจिเคท्เคाเคธเคจ: เคฌाเคฌा เคฐाเคฎ เคธिंเคน เคो เคคुเคฐंเคค เคिเคฐเคซ्เคคाเคฐ เคเคฐ เคฒिเคฏा เคเคฏा เคเคฐ เคญाเคฐเคค เคธे เคจिเคฐ्เคตाเคธिเคค เคเคฐเคे เคฐंเคूเคจ (เคฌเคฐ्เคฎा/เคฎ्เคฏांเคฎाเคฐ) เคी เคेเคฒ เคฎें เคญेเค เคฆिเคฏा เคเคฏा (เคเคนाँ 1885 เคฎें เคเคจเคी เคฎृเคค्เคฏु เคนो เคเค)।
เคช्เคฐเคถ्เคจ 1: 'เคूเคा เคंเคฆोเคฒเคจ' เคो เคจिเคฎ्เคจเคฒिเคिเคค เคฎें เคธे เคिเคธเคจे เคธंเคเค िเคค เคिเคฏा เคเคฐ เคเคธे เคเค เคฐाเคเคจैเคคिเค/เคธैเคจ्เคฏ เคฐूเคช เคฆिเคฏा?
(A) เคฌाเคฌा เคฌाเคฒเค เคธिंเคน
(B) เคญเคเคค เคเคตाเคนเคฐ เคฎเคฒ
(C) เคฌाเคฌा เคฐाเคฎ เคธिंเคน
(D) เคुเคฐु เคोเคตिंเคฆ เคธिंเคน
เคเคค्เคคเคฐ: (C) เคฌाเคฌा เคฐाเคฎ เคธिंเคน
Exam Fact: เคंเคฆोเคฒเคจ เคी เคจींเคต เคญเคเคค เคเคตाเคนเคฐ เคฎเคฒ เคจे เคฐเคी เคฅी, เคฒेเคिเคจ เคเคธे เคเค เคธंเคเค िเคค เค เคिเคฒ-เคชंเคाเคฌ เคंเคฆोเคฒเคจ เคฌเคจाเคจे เคा เคถ्เคฐेเคฏ เคฌाเคฌा เคฐाเคฎ เคธिंเคน เคो เคाเคคा เคนै।
เคช्เคฐเคถ्เคจ 2: เคฎเคนाเคค्เคฎा เคांเคงी เคे เค เคธเคนเคฏोเค เคंเคฆोเคฒเคจ เคธे เคฌเคนुเคค เคชเคนเคฒे, เคिเคธ เคंเคฆोเคฒเคจ เคจे เคฌ्เคฐिเคिเคถ เคกाเค, เคธเคฐเคाเคฐी เคธ्เคूเคฒों เคเคฐ เคตिเคฆेเคถी เคเคชเคก़ों เคे เคชूเคฐ्เคฃ เคฌเคนिเคท्เคाเคฐ (เคธ्เคตเคฆेเคถी) เคी เคจीเคคि เค เคชเคจाเค เคฅी?
(A) เคชाเคเค เคตिเคฆ्เคฐोเคน
(B) เคूเคा เคंเคฆोเคฒเคจ
(C) เคตเคนाเคฌी เคंเคฆोเคฒเคจ
(D) เคชाเคเคฒเคชंเคฅी เคंเคฆोเคฒเคจ
เคเคค्เคคเคฐ: (B) เคूเคा เคंเคฆोเคฒเคจ
เคช्เคฐเคถ्เคจ 3: 1872 เคฎें เคเคฌ เคฎเคฒेเคฐเคोเคเคฒा เคฎें เคूเคा เคตिเคฆ्เคฐोเคนिเคฏों เคो เคคोเคชों เคธे เคเคก़ाเคฏा เคเคฏा, เคเคธ เคธเคฎเคฏ เคญाเคฐเคค เคे เคเคตเคฐ्เคจเคฐ-เคเคจเคฐเคฒ/เคตाเคฏเคธเคฐाเคฏ เคौเคจ เคฅे?
(A) เคฒॉเคฐ्เคก เคฎेเคฏो
(B) เคฒॉเคฐ्เคก เคจॉเคฐ्เคฅเคฌ्เคฐुเค
(C) เคฒॉเคฐ्เคก เคฒिเคเคจ
(D) เคฒॉเคฐ्เคก เคกเคซเคฐिเคจ
เคเคค्เคคเคฐ: (B) เคฒॉเคฐ्เคก เคจॉเคฐ्เคฅเคฌ्เคฐुเค
Exam Fact (เคเคนเคจ เคเคคिเคนाเคธ): เคเคจเคตเคฐी 1872 เคे เคถुเคฐुเคเคคी เคฆिเคจों เคฎें เคฒॉเคฐ्เคก เคฎेเคฏो เคตाเคฏเคธเคฐाเคฏ เคฅे (เคिเคจเคी เคซเคฐเคตเคฐी 1872 เคฎें เค ंเคกเคฎाเคจ เคฎें เคนเคค्เคฏा เคนुเค), เคฒेเคिเคจ เคฎाเคฒेเคฐเคोเคเคฒा เคांเคก เคे เค ीเค เคฌाเคฆ เคे เคฎुเค्เคฏ เคช्เคฐเคถाเคธเคจिเค เคฆเคฎเคจ เคเคฐ เคฌाเคฌा เคฐाเคฎ เคธिंเคน เคो เคฐंเคूเคจ เคญेเคเคจे เคा เค ंเคคिเคฎ เคเคฆेเคถ เคฒॉเคฐ्เคก เคจॉเคฐ्เคฅเคฌ्เคฐुเค เคे เคाเคฐ्เคฏเคाเคฒ เคฎें เคชूเคฐ्เคฃ เคนुเค।
เคช्เคฐเคถ्เคจ 4: เคชंเคाเคฌ เคे เคจाเคฎเคงाเคฐी เคธिเค्เคों (เคूเคाเคं) เคे เคธंเคฆเคฐ्เคญ เคฎें เคจिเคฎ्เคจเคฒिเคिเคค เคเคฅเคจों เคชเคฐ เคตिเคाเคฐ เคीเคिเค:
เคตे เคฎांเคธ เคเคฐ เคฎเคฆिเคฐा เคे เคธेเคตเคจ เคे เคธเค्เคค เคिเคฒाเคซ เคฅे เคเคฐ เค ंเคคเคฐ-เคाเคคीเคฏ เคตिเคตाเคน (Inter-caste marriage) เคो เคฌเคข़ाเคตा เคฆेเคคे เคฅे।
เคเคจ्เคนोंเคจे เคเคจ्เคฏा เคถिเคถु เคนเคค्เคฏा (Female Infanticide) เคเคฐ เคฆเคนेเค เคช्เคฐเคฅा เคा เคเคก़ा เคตिเคฐोเคง เคिเคฏा।
เคเคชเคฐ्เคฏुเค्เคค เคฎें เคธे เคौเคจ เคธा/เคธे เคเคฅเคจ เคธเคค्เคฏ เคนै/เคนैं?
(A) เคेเคตเคฒ 1
(B) เคेเคตเคฒ 2
(C) 1 เคเคฐ 2 เคฆोเคจों
(D) เคจ เคคो 1 เคเคฐ เคจ เคนी 2
เคเคค्เคคเคฐ: (C) 1 เคเคฐ 2 เคฆोเคจों
Exam Fact: เคूเคा เคंเคฆोเคฒเคจ เคेเคตเคฒ เคเค เคฐाเคเคจीเคคिเค เคตिเคฆ्เคฐोเคน เคจเคนीं เคฅा เคฌเคฒ्เคि เคธाเคฎाเคिเค เคธुเคงाเคฐ เคा เคเค เคฌเคก़ा เคฎाเคง्เคฏเคฎ เคฅा। เคเคจ्เคนोंเคจे 'เคเคจंเคฆ เคाเคฐเค' (เคธเคฐเคฒ เคตिเคตाเคน เคชเคฆ्เคงเคคि) เคी เคถुเคฐुเคเคค เคी เคฅी।
เคช्เคฐเคถ्เคจ: เคूเคा เคธंเคช्เคฐเคฆाเคฏ เคे เคธंเคธ्เคฅाเคชเค เคญเคเคค เคเคตाเคนเคฐ เคฎเคฒ เคो เคเคจเคे เค เคจुเคฏाเคฏी เคเคฆเคฐ เคธे เคिเคธ เคจाเคฎ เคธे เคชुเคाเคฐเคคे เคฅे?
เคเคค्เคคเคฐ: 'เคธिเคฏां เคธाเคนिเคฌ' (Sian Sahib)।
เคช्เคฐเคถ्เคจ: เคฌाเคฌा เคฐाเคฎ เคธिंเคน เคจे เคจाเคฎเคงाเคฐी เคธिเค्เคों เคो เคธंเคเค िเคค เคเคฐเคจे เคे เคฒिเค เคชूเคฐे เคชंเคाเคฌ เคो เคिเคคเคจे เคช्เคฐเคถाเคธเคจिเค เค्เคทेเคค्เคฐों (Sub-divisions) เคฎें เคฌांเคा เคฅा เคเคฐ เคเคจเคे เคช्เคฐเคฎुเคों เคो เค्เคฏा เคเคนा เคाเคคा เคฅा?
เคเคค्เคคเคฐ: 22 เค्เคทेเคค्เคฐों เคฎें เคฌांเคा เคฅा, เคเคฐ เคเคจ เค्เคทेเคค्เคฐों เคे เคช्เคฐเคฎुเคों เคो 'เคธूเคฌा' (Suba) เคเคนा เคाเคคा เคฅा।
เคช्เคฐเคถ्เคจ: เค เคฎृเคคเคธเคฐ เคे เคธ्เคตเคฐ्เคฃ เคฎंเคฆिเคฐ (Golden Temple) เคे เคชाเคธ เคो-เคตเคง เคเคฐเคจे เคตाเคฒे เคเคธाเคเคฏों เคी เคนเคค्เคฏा เคिเคธ เคตเคฐ्เคท เคूเคा เคตिเคฆ्เคฐोเคนिเคฏों เคฆ्เคตाเคฐा เคी เคเค เคฅी?
เคเคค्เคคเคฐ: 1871 เคฎें (เค เคฎृเคคเคธเคฐ เคเคฐ เคฐाเคฏเคोเค เคเคธाเคเคाเคจा เคांเคก)।
เคช्เคฐเคถ्เคจ 1: เคฌाเคฌा เคฐाเคฎ เคธिंเคน เคจे เคฌ्เคฐिเคिเคถ เคธเคฐเคाเคฐ เคे เคธเคฎाเคจांเคคเคฐ เค เคชเคจी เคो 'เคธเคฎाเคจ्เคคเคฐ เคกाเค เคต्เคฏเคตเคธ्เคฅा' (Parallel Postal System) เคฌเคจाเค เคฅी, เคเคธเคे เค ंเคคเคฐ्เคเคค เคธंเคฆेเคถों เคो เคुเคช्เคค เคฐเคเคจे เคे เคฒिเค เคिเคธ เคूเคเคจीเคคिเค เคญाเคทा/เคฒिเคชि (Cipher/Code Language) เคा เคช्เคฐเคฏोเค เคिเคฏा เคाเคคा เคฅा?
(A) เคुเคช्เคค เคฆेเคตเคจाเคเคฐी
(B) เคुเคช्เคค เคुเคฐเคฎुเคी (Secret Gurmukhi Alphabet)
(C) เคถाเคนเคฎुเคी เคोเคก
(D) เคซाเคฐเคธी เคธांเคेเคคिเค เคฒिเคชि
เคเคค्เคคเคฐ: (B) เคुเคช्เคค เคुเคฐเคฎुเคी
Exam Fact: เคฌ्เคฐिเคिเคถ เคुเคซिเคฏा เคตिเคญाเค (C.I.D.) เคฒंเคฌे เคธเคฎเคฏ เคคเค เคूเคाเคं เคे เคชเคค्เคฐों เคो เคจเคนीं เคชเคข़ เคชाเคฏा เคฅा เค्เคฏोंเคि เคตे เคเค เคตिเคถेเคท เคธांเคेเคคिเค เคुเคฐเคฎुเคी เคฒिเคชि เคा เคช्เคฐเคฏोเค เคเคฐเคคे เคฅे เคเคฐ เคเคจเคे เคธंเคฆेเคถเคตाเคนเค (เคिเคจ्เคนें 'เคฐाเคนी' เคเคนा เคाเคคा เคฅा) เคฐाเคค เคे เคธเคฎเคฏ เคฎीเคฒों เคชैเคฆเคฒ เคเคฒเคเคฐ เคธंเคฆेเคถ เคชเคนुंเคाเคคे เคฅे।
เคช्เคฐเคถ्เคจ 2: เคฌाเคฌा เคฐाเคฎ เคธिंเคน เคจे เคฌ्เคฐिเคिเคถ เคถाเคธเคจ เคे เคिเคฒाเคซ เคตिเคฆेเคถी เคธเคนाเคฏเคคा เคช्เคฐाเคช्เคค เคเคฐเคจे เคे เคฒिเค เค เคชเคจे เคฆूเคค เคिเคธ เคฆेเคถ เคे เคถाเคธเค/เคเคตเคฐ्เคจเคฐ เคे เคชाเคธ เคญेเคे เคฅे?
(A) เคฐूเคธ (Russia) เคे เคฎเคง्เคฏ-เคเคถिเคฏाเค เคเคตเคฐ्เคจเคฐ เคे เคชाเคธ
(B) เคซ्เคฐांเคธ เคे เคจेเคชोเคฒिเคฏเคจ เคคृเคคीเคฏ เคे เคชाเคธ
(C) เค เคซเคाเคจिเคธ्เคคाเคจ เคे เค เคฎीเคฐ เคे เคชाเคธ
(D) เคจेเคชाเคฒ เคे เคฐाเคा เคे เคชाเคธ
เคเคค्เคคเคฐ: (A) เคฐूเคธ (Russia) เคे เคฎเคง्เคฏ-เคเคถिเคฏाเค เคเคตเคฐ्เคจเคฐ เคे เคชाเคธ
Exam Fact: 1879-1880 เคे เคฆौเคฐाเคจ (เคเคฌ เคฌाเคฌा เคฐाเคฎ เคธिंเคน เคेเคฒ เคฎें เคฅे) เคूเคा เคธंเคช्เคฐเคฆाเคฏ เคे เคจेเคคा เคुเคฐुเคเคฐเคฃ เคธिंเคน เคจे เคฎเคง्เคฏ เคเคถिเคฏा (เคคाเคถเคंเคฆ) เคी เคฏाเคค्เคฐा เคी เคฅी เคเคฐ เคฐूเคธी เค เคงिเคाเคฐिเคฏों เคธे เค ंเค्เคฐेเคों เคे เคिเคฒाเคซ เคธैเคจ्เคฏ เคฎเคฆเคฆ เคฎांเคी เคฅी, เคคाเคि เคชंเคाเคฌ เคो เคเคाเคฆ เคเคฐाเคฏा เคा เคธเคे।
เคช्เคฐเคถ्เคจ 3: เคจाเคฎเคงाเคฐी เคธिเค्เคों (เคूเคाเคं) เคจे เคธिเค्เค เคธเคฎाเค เคฎें เคเคฐ्เคीเคฒी เคถाเคฆिเคฏों เคเคฐ เคฆเคนेเค เคช्เคฐเคฅा เคो เคธเคฎाเคช्เคค เคเคฐเคจे เคे เคฒिเค เคिเคธ เค्เคฐांเคคिเคाเคฐी เคเคฐ เคธเคฐเคฒ เคตिเคตाเคน เคชเคฆ्เคงเคคि เคी เคถुเคฐुเคเคค เคी เคฅी, เคिเคธे เคเค เคญी เคเคธ เคธंเคช्เคฐเคฆाเคฏ เคฎें เคฎाเคจा เคाเคคा เคนै?
(A) เคฒाเคตां-เคซेเคฐे เคช्เคฐเคฅा
(B) เคเคจंเคฆ เคाเคฐเค เคช्เคฐเคฅा (เคเคจंเคฆ เคตिเคตाเคน)
(C) เคूเค เคตिเคตाเคน เคชเคฆ्เคงเคคि
(D) เคธเคฐเคฌเคค्เคค เคช्เคฐเคฅा
เคเคค्เคคเคฐ: (B) เคเคจंเคฆ เคाเคฐเค เคช्เคฐเคฅा
Exam Fact (เคเคนเคจ เคเคคिเคนाเคธ): 3 เคूเคจ 1863 เคो เคซिเคฐोเคเคชुเคฐ เคे เคोเคे เคाँเคต เคฎें เคฌाเคฌा เคฐाเคฎ เคธिंเคน เคจे เคชเคนเคฒी เคฌाเคฐ เคฌिเคจा เคिเคธी เคाเคคि-เคญेเคฆ, เคฌिเคจा เคฆเคนेเค เคเคฐ เคฌिเคจा เคฌ्เคฐाเคน्เคฎเคฃ/เคชुเคाเคฐी เคे เคेเคตเคฒ เคธเคตा เคธเคตा เคฐुเคชเคฏे (Rs. 1.25) เคे เคเคฐ्เค เคฎें เคธाเคฎूเคนिเค เคตिเคตाเคน เคเคฐเคตाเค เคฅे। เคเคธे เคฌ्เคฐिเคिเคถ เคธเคฐเคाเคฐ เคจे เคธाเคฎाเคिเค เคคाเคจे-เคฌाเคจे เคे เคिเคฒाเคซ เคฎाเคจा เคฅा।
เคฎाเคฒेเคฐเคोเคเคฒा เคांเคก (1872)
เคช्เคฐเคถ्เคจ 4: 1872 เคे เคฎाเคฒेเคฐเคोเคเคฒा เคांเคก เคฎें เคเคฌ เคกिเคช्เคी เคเคฎिเคถ्เคจเคฐ เคเคฒ. เคोเคตेเคจ เคจे 49 เคूเคाเคं เคो เคฌिเคจा เคฎुเคเคฆเคฎे เคे เคคोเคช เคธे เคเคก़ा เคฆिเคฏा, เคคो เคिเคธ เคฌ्เคฐिเคिเคถ เคเคฎिเคถ्เคจเคฐ เคจे เคเคธ เค्เคฐूเคฐเคคा เคा เคธเคฎเคฐ्เคฅเคจ เคिเคฏा เคฅा, เคฒेเคिเคจ เคฌाเคฆ เคฎें เคฌ्เคฐिเคिเคถ เคธเคฐเคाเคฐ เคจे เค เคค्เคฏเคงिเค เค เคฎाเคจเคตीเคฏ เคृเคค्เคฏ เคฎाเคจเคเคฐ เคोเคตेเคจ เคो เคธेเคตा เคธे เคฌเคฐ्เคाเคธ्เคค เคเคฐ เคฆिเคฏा เคฅा?
(A) เคी. เคกी. เคซोเคฐเคธिเคฅ (T. D. Forsyth)
(B) เคॉเคจ เคฒॉเคฐेंเคธ
(C) เคนेเคจเคฐी เคฒॉเคฐेंเคธ
(D) เคฐिเคเคฐ्เคก เคेเคฎ्เคชเคฒ
เคเคค्เคคเคฐ: (A) เคी. เคกी. เคซोเคฐเคธिเคฅ
Exam Fact: เค ंเคฌाเคฒा เคे เคเคฎिเคถ्เคจเคฐ เคी. เคกी. เคซोเคฐเคธिเคฅ เคจे เคोเคตेเคจ เคी เคเคธ เค्เคฐूเคฐ เคाเคฐ्เคฐเคตाเค เคी เคชुเคท्เคि เคी เคฅी। เคนाเคฒांเคि, เคฌाเคฆ เคฎें เคญाเคฐเคค เคธเคฐเคाเคฐ เคเคฐ 'เคธेเค्เคฐेเคเคฐी เคเคซ เคธ्เคेเค' เคจे เคเคธ เคृเคค्เคฏ เคी เคเคก़ी เคจिंเคฆा เคी, เคिเคธเคे เคाเคฐเคฃ เคเคฒ. เคोเคตेเคจ เคो เคจौเคเคฐी เคธे เคฌเคฐ्เคाเคธ्เคค เคเคฐ เคฆिเคฏा เคเคฏा เคเคฐ เคซोเคฐเคธिเคฅ เคा เค्เคฐांเคธเคซเคฐ เคชंเคाเคฌ เคธे เคฌाเคนเคฐ เคเคฐ เคฆिเคฏा เคเคฏा। [1]
เคช्เคฐเคถ्เคจ 5: เคฎाเคฒेเคฐเคोเคเคฒा เคฎैเคฆाเคจ เคฎें เคคोเคช เคे เคธाเคฎเคจे เคเคก़े 12 เคตเคฐ्เคท เคे เคเคธ เคธเคฌเคธे เคเคฎ เคเคฎ्เคฐ เคे เคตीเคฐ เคूเคा เคฌाเคฒเค เคा เค्เคฏा เคจाเคฎ เคฅा, เคिเคธเคจे เคฌ्เคฐिเคिเคถ เค เคงिเคाเคฐी เคोเคตेเคจ เคी เคฆाเคข़ी เคชเคเคก़ เคฒी เคฅी เคเคฐ เคเคธे เคธเคฐेเคเคฎ เคाเคฏเคฐ เคเคนा เคฅा, เคिเคธเคे เคฌाเคฆ เคฌ्เคฐिเคिเคถ เคธैเคจिเคों เคจे เคเคธเคे เคชैเคฐ เคाเค เคฆिเค เคฅे?
(A) เคตเคฐเคฏाเคฎ เคธिंเคน
(B) เคฌिเคถเคจ เคธिंเคน (Bishan Singh)
(C) เคนीเคฐा เคธिंเคน
(D) เคฒเคนเคจा เคธिंเคน
เคเคค्เคคเคฐ: (B) เคฌिเคถเคจ เคธिंเคน
Exam Fact: เคฌिเคถเคจ เคธिंเคน เคी เคตीเคฐเคคा เคी เคเคนाเคจी เคชंเคाเคฌ เคे เคฒोเคเคीเคคों เคฎें เคเค เคญी เคाเค เคाเคคी เคนै। เคोเคตेเคจ เคจे เคเคธเคी เคเคฎ เคเคฎ्เคฐ เคฆेเคเคเคฐ เคเคธे เคोเคก़ เคฆेเคจे เคो เคเคนा เคฅा เคฌเคถเคฐ्เคคे เคตเคน เคฌाเคฌा เคฐाเคฎ เคธिंเคน เคो เคुเคฐु เคฎाเคจเคจे เคธे เคเคจเคाเคฐ เคเคฐ เคฆे, เคฒेเคिเคจ เคฌाเคฒเค เคจे เคुเคฐु เคा เค เคชเคฎाเคจ เคเคฐเคจे เคे เคฌเคाเคฏ เคถเคนाเคฆเคค เคो เคुเคจा।
เคช्เคฐเคถ्เคจ: เคूเคा เคंเคฆोเคฒเคจ เคे เคธंเคธ्เคฅाเคชเคों เคฎें เคธे เคเค, เคฌाเคฌा เคฌाเคฒเค เคธिंเคน เคจे เค เคชเคจा เคฎुเค्เคฏ เคฎुเค्เคฏाเคฒเคฏ (Headquarters) เคชंเคाเคฌ เคฎें เคเคนाँ เคธ्เคฅाเคชिเคค เคिเคฏा เคฅा?
เคเคค्เคคเคฐ: เคนเค़เคฐो (Hazro) [เคตเคฐ्เคคเคฎाเคจ เคฎें เคฏเคน เค्เคทेเคค्เคฐ เคชाเคिเคธ्เคคाเคจ เคे เค เคเค เคिเคฒे เคฎें เคนै]।
เคช्เคฐเคถ्เคจ: เคฌाเคฌा เคฐाเคฎ เคธिंเคน เคा เคเคจ्เคฎ เคชंเคाเคฌ เคे เคिเคธ เคिเคฒे เคฎें เคนुเค เคฅा, เคिเคธे เคจाเคฎเคงाเคฐी เคธिเค्เคों เคा เคธเคฌเคธे เคชเคตिเคค्เคฐ เคงाเคฐ्เคฎिเค เคेंเคฆ्เคฐ เคฎाเคจा เคाเคคा เคนै?
เคเคค्เคคเคฐ: เคญैเคฃी เคธाเคนिเคฌ (Bhaini Sahib), เคिเคฒा เคฒुเคงिเคฏाเคจा।
เคช्เคฐเคถ्เคจ: เคूเคा เคตिเคฆ्เคฐोเคนिเคฏों เคจे เค เคชเคจी เคธेเคจा เคो เคธंเคเค िเคค เคเคฐเคจे เคे เคฒिเค เคो 'เคूเคा เคฐेเคिเคฎेंเค' เคฌเคจाเค เคฅी, เคเคธเคे เคธैเคจिเคों เคो เคिเคธ เคตिเคถेเคท เคช्เคฐเคाเคฐ เคी เคตिเคฆ्เคฐोเคนी เคฏुเคฆ्เคง เคเคฒा เคा เคช्เคฐเคถिเค्เคทเคฃ เคฆिเคฏा เคाเคคा เคฅा?
เคเคค्เคคเคฐ: 'เคเคเคा' (Gatka) เคเคฐ เคชाเคฐंเคชเคฐिเค เคคเคฒเคตाเคฐเคฌाเคी।
เคชाเคฌเคจा เคृเคทि เคตिเคฆ्เคฐोเคน (Pabna Agrarian League / Pabna Rebellion)
เคชूเคฐ्เคตी เคฌंเคाเคฒ (เคตเคฐ्เคคเคฎाเคจ เคฌांเค्เคฒाเคฆेเคถ) เคे เคชाเคฌเคจा เคिเคฒे เคฎें 1873 เคธे 1876 เคे เคฌीเค เคนुเค เคฅा। เคฏเคน เคญाเคฐเคคीเคฏ เคเคคिเคนाเคธ เคे เคธเคฌเคธे เคถांเคคिเคชूเคฐ्เคฃ, เคाเคจूเคจी เคเคฐ เคธเคซเคฒ เคिเคธाเคจ เคंเคฆोเคฒเคจों เคฎें เคธे เคเค เคฎाเคจा เคाเคคा เคนै, เคो เคธीเคงे เคคौเคฐ เคชเคฐ เคเคฎींเคฆाเคฐों เคे เค เคค्เคฏเคงिเค เคถोเคทเคฃ เคे เคिเคฒाเคซ เคฅा।
Quick Snapshot Table
เคตिเคฆ्เคฐोเคน เคे เคชीเคे เคे เคฎुเค्เคฏ เคाเคฐเคฃ (Conceptual Facts)
1859 เคे เค เคงिเคจिเคฏเคฎ X (Act X of 1859) เคा เคเคฒ्เคฒंเคเคจ: เคเคธ เคฌ्เคฐिเคिเคถ เคाเคจूเคจ เคจे เคเคจ เคिเคธाเคจों เคो 'เคเคฌ्เคाเคงाเคฐी เค เคงिเคाเคฐ' (Occupancy Rights) เคฆिเค เคฅे เคो เคฒเคाเคคाเคฐ 12 เคตเคฐ्เคทों เคคเค เคเค เคนी เคญूเคฎि เคชเคฐ เคेเคคी เคเคฐ เคฐเคนे เคฅे। เคเคธเคे เคคเคนเคค เคเคฎींเคฆाเคฐ เค เคชเคจी เคฎเคฐ्เคी เคธे เคฒเคाเคจ เคจเคนीं เคฌเคข़ा เคธเคเคคे เคฅे। เคฒेเคिเคจ เคเคฎींเคฆाเคฐों เคจे เคซเคฐ्เคी เคฆเคธ्เคคाเคตेเค เคฌเคจाเคเคฐ เคเคฐ เคกเคฐा-เคงเคฎเคाเคเคฐ เคिเคธाเคจों เคो เคเคธ เค เคงिเคाเคฐ เคธे เคตंเคिเคค เคเคฐเคจे เคी เคोเคถिเคถ เคी।
เค เคตैเคง เคเคชเคเคฐों (Abwabs) เคी เคตเคธूเคฒी: เคเคฎींเคฆाเคฐों เคจे เคจिเคฏเคฎिเคค เคฒเคाเคจ เคे เค เคฒाเคตा เคเค เคช्เคฐเคाเคฐ เคे เค เคตैเคง เคเคฐ (เคैเคธे 'เค เคฌाเคต', เคเคชเคนाเคฐ เคเคฐ, เคค्เคฏोเคนाเคฐ เคเคฐ) เคเคฌเคฐเคจ เคตเคธूเคฒเคจे เคถुเคฐू เคเคฐ เคฆिเค।
เคूเค े เคฎुเคเคฆเคฎे เคเคฐ เคฌेเคฆเคเคฒी: เคो เคिเคธाเคจ เคฌเคข़े เคนुเค เคฒเคाเคจ เคा เคตिเคฐोเคง เคเคฐเคคे เคฅे, เคเคฎींเคฆाเคฐ เคเคจเคे เคिเคฒाเคซ เคोเคฐ्เค เคฎें เคूเค े เคฎुเคเคฆเคฎे เค ोเค เคฆेเคคे เคฅे เคเคฐ เคเคจ्เคนें เคเคจเคी เคชुเคถ्เคคैเคจी เคเคฎीเคจ เคธे เคฌेเคฆเคเคฒ (Evict) เคเคฐ เคฆेเคคे เคฅे।
เคชाเคฌเคจा เคตिเคฆ्เคฐोเคน เคी เคตिเคถेเคทเคคाเคं
'เคृเคทि เคฒीเค' (Agrarian League) เคा เคเค เคจ: เคฎเค 1873 เคฎें เคเคถाเคจ เคंเคฆ्เคฐ เคฐॉเคฏ เคे เคจेเคคृเคค्เคต เคฎें เคฏूเคธुเคซเคถाเคนी เคชเคฐเคเคจे เคฎें เคญाเคฐเคค เคी เคชเคนเคฒी 'เคृเคทि เคฒीเค' เคฌเคจाเค เคเค। เคเคธ เคฒीเค เคจे เคिเคธाเคจों เคो เคเคเคुเค เคिเคฏा, เคธाเคฎूเคนिเค เคंเคฆा เคเคเค्เค ा เคिเคฏा เคเคฐ เคเคฎींเคฆाเคฐों เคे เคिเคฒाเคซ เคोเคฐ्เค เคฎें เคेเคธ เคฒเคก़เคจे เคे เคฒिเค เคเค เคฌเคก़ा เคाเคจूเคจी เคซंเคก (Litigation Fund) เคคैเคฏाเคฐ เคिเคฏा।
เคाเคจूเคจी เคเคฐ เคฎुเค्เคฏ เคฐूเคช เคธे เค เคนिंเคธเค เคंเคฆोเคฒเคจ: เคชाเคฌเคจा เคตिเคฆ्เคฐोเคน เคी เคธเคฌเคธे เคฌเคก़ी เคตिเคถेเคทเคคा เคฏเคน เคฅी เคि เคฏเคน เคนिंเคธเค เคจเคนीं เคฅा। เคिเคธाเคจों เคจे เคเคฎींเคฆाเคฐों เคो เคฒเคाเคจ เคฆेเคจा เคชूเคฐी เคคเคฐเคน เคฌंเคฆ เคเคฐ เคฆिเคฏा เคเคฐ เคเคจเคे เคฎुเคเคฆเคฎों เคा เคเคตाเคฌ เค เคฆाเคฒเคคों เคฎें เคाเคจूเคจी เคคเคฐीเคे เคธे เคฆिเคฏा। เคนिंเคธा เคी เคเคเคจाเคं (เคैเคธे เคเคฎींเคฆाเคฐों เคे เคเคฐ เคเคฒाเคจा) เค เคค्เคฏंเคค เคฆुเคฐ्เคฒเคญ เคฅीं।
เคฌ्เคฐिเคिเคถ เคตिเคฐोเคงी เคจเคนीं เคฅा: เคฏเคน เคंเคฆोเคฒเคจ เคฌ्เคฐिเคिเคถ เคธเคฐเคाเคฐ เคฏा เคฎเคนाเคฐाเคจी เคตिเค्เคोเคฐिเคฏा เคे เคिเคฒाเคซ เคจเคนीं เคฅा। เคिเคธाเคจ เคुเคฆ เคो เคฎเคนाเคฐाเคจी เคा เคตเคซाเคฆाเคฐ เคฎाเคจเคคे เคฅे เคเคฐ เคเคจเคा เคช्เคฐเคธिเคฆ्เคง เคจाเคฐा เคฅा: "เคนเคฎ เคฎเคนाเคฐाเคจी เคตिเค्เคोเคฐिเคฏा เคे เคฐैเคฏเคค เคฌเคจเคจा เคाเคนเคคे เคนैं" เคคाเคि เคตे เคเคฎींเคฆाเคฐों เคे เคंเคुเคฒ เคธे เคฌเค เคธเคें।
เคธांเคช्เคฐเคฆाเคฏिเค เคเคเคคा: เคชाเคฌเคจा เคे เค เคงिเคांเคถ เคिเคธाเคจ เคฎुเคธเคฒเคฎाเคจ เคฅे เคเคฐ เคเคฎींเคฆाเคฐ เคนिंเคฆू เคฅे। เคเคธเคे เคฌाเคตเคूเคฆ เคฏเคน เคंเคฆोเคฒเคจ เคชूเคฐी เคคเคฐเคน เคเคฐ्เคฅिเค เคเคฐ เคตเคฐ्เค-เคเคงाเคฐिเคค เคฅा, เคธांเคช्เคฐเคฆाเคฏिเค เคจเคนीं। เคตिเคฆ्เคฐोเคนिเคฏों เคे เคฎुเค्เคฏ เคจेเคคा เคเคถाเคจ เคंเคฆ्เคฐ เคฐॉเคฏ เคเคฐ เคถंเคญू เคชाเคฒ (เคนिंเคฆू) เคฅे, เคเคฌเคि เคเคจเคे เคธाเคฅ เคुเคฆी เคฎुเคฒ्เคฒा (เคฎुเคธ्เคฒिเคฎ) เคंเคงे เคธे เคंเคงा เคฎिเคฒाเคเคฐ เคฒเคก़ เคฐเคนे เคฅे।
เคฌुเคฆ्เคงिเคीเคตिเคฏों เคเคฐ เคฎीเคกिเคฏा เคा เคฐुเค
เคธเคฎเคฐ्เคฅเคจ: เคฌंเคिเคฎ เคंเคฆ्เคฐ เคเค्เคोเคชाเคง्เคฏाเคฏ เคเคฐ เคฐเคฎेเคถ เคंเคฆ्เคฐ เคฆเคค्เคค (R.C. Dutt) เคैเคธे เคฌंเคाเคฒी เคฌुเคฆ्เคงिเคीเคตिเคฏों เคจे เค เคชเคจे เคฒेเคों เคे เคฎाเคง्เคฏเคฎ เคธे เคिเคธाเคจों เคी เคฎांเคों เคा เคुเคฒเคเคฐ เคธเคฎเคฐ्เคฅเคจ เคिเคฏा।
เคंเคกिเคฏเคจ เคเคธोเคธिเคเคถเคจ (Indian Association): 1876 เคฎें เคธुเคฐेंเคฆ्เคฐเคจाเคฅ เคฌเคจเคฐ्เคी เคเคฐ เคเคจंเคฆเคฎोเคนเคจ เคฌोเคธ เคฆ्เคตाเคฐा เคธ्เคฅाเคชिเคค 'เคंเคกिเคฏเคจ เคเคธोเคธिเคเคถเคจ' เคจे เคญी เคฌंเคाเคฒ เคे เคिเคธाเคจों เคे เค เคงिเคाเคฐों เคी เคฐเค्เคทा เคे เคฒिเค เคฌเคก़े เคชैเคฎाเคจे เคชเคฐ เค เคญिเคฏाเคจ เคเคฒाเคฏा।
เคช्เคฐเคถ्เคจ 1: "เคนเคฎ เคेเคตเคฒ เคฎเคนाเคฐाเคจी เคเคฐ เคธिเคฐ्เคซ เคฎเคนाเคฐाเคจी เคे เคฐैเคฏเคค เคฌเคจเคจा เคाเคนเคคे เคนैं।" เคฏเคน เคช्เคฐเคธिเคฆ्เคง เคจाเคฐा 19เคตीं เคถเคคाเคฌ्เคฆी เคे เคिเคธ เคिเคธाเคจ เคंเคฆोเคฒเคจ เคธे เคธंเคฌंเคงिเคค เคนै?
(A) เคจीเคฒ เคตिเคฆ्เคฐोเคน (1859)
(B) เคชाเคฌเคจा เคृเคทเค เคตिเคฆ्เคฐोเคน (1873)
(C) เคฆเค्เคเคจ เคे เคฆंเคे (1875)
(D) เคคेเคญाเคा เคंเคฆोเคฒเคจ (1946)
เคเคค्เคคเคฐ: (B) เคชाเคฌเคจा เคृเคทเค เคตिเคฆ्เคฐोเคน (1873)
เคช्เคฐเคถ्เคจ 2: 1873 เคฎें เคฌंเคाเคฒ เคे เคชाเคฌเคจा เคिเคฒे เคฎें เคเคฎींเคฆाเคฐों เคे เคिเคฒाเคซ เคोเคฐ्เค เคฎें เคाเคจूเคจी เคฒเคก़ाเค เคฒเคก़เคจे เคे เคฒिเค เคญाเคฐเคค เคी เคชเคนเคฒी 'เคृเคทि เคฒीเค' (Agrarian League) เคा เคเค เคจ เคिเคธเคจे เคिเคฏा เคฅा? (UGC NET / State PCS)
(A) เคฆिเคंเคฌเคฐ เคฌिเคธ्เคตाเคธ
(B) เคเคถाเคจ เคंเคฆ्เคฐ เคฐॉเคฏ (Ishan Chandra Roy)
(C) เคฌाเคฌा เคฐाเคฎเคंเคฆ्เคฐ
(D) เคธ्เคตाเคฎी เคธเคนเคाเคจंเคฆ เคธเคฐเคธ्เคตเคคी
เคเคค्เคคเคฐ: (B) เคเคถाเคจ เคंเคฆ्เคฐ เคฐॉเคฏ
Exam Fact: เคเคถाเคจ เคंเคฆ्เคฐ เคฐॉเคฏ เคो เคธ्เคฅाเคจीเคฏ เคिเคธाเคจ เคเคฆเคฐ เคธे 'เคฌिเคฆ्เคฐोเคนी เคฐाเคा' (Rebel King) เคญी เคเคนเคคे เคฅे।
เคช्เคฐเคถ्เคจ 3: 1870 เคे เคฆเคถเค เคे เคชाเคฌเคจा เคตिเคฆ्เคฐोเคน เคे เคธंเคฆเคฐ्เคญ เคฎें เคौเคจ เคธा เคเคฅเคจ เค เคธเคค्เคฏ เคนै?
(A) เคฏเคน เคंเคฆोเคฒเคจ เคฎुเค्เคฏ เคฐूเคช เคธे เค เคนिंเคธเค เคฅा เคเคฐ เคाเคจूเคจ เคे เคฆाเคฏเคฐे เคฎें เคฒเคก़ा เคเคฏा เคฅा।
(B) เคเคธ เคंเคฆोเคฒเคจ เคो เคฆเคฌाเคจे เคे เคฒिเค เคฌ्เคฐिเคिเคถ เคธเคฐเคाเคฐ เคจे เค เคค्เคฏเคงिเค เคฆเคฎเคจเคाเคฐी เคธैเคจ्เคฏ เคฌเคฒ เคा เคช्เคฐเคฏोเค เคिเคฏा เคเคฐ เคเคธเคे เคธเคญी เคจेเคคाเคं เคो เคซांเคธी เคฆे เคฆी।
(C) เคฌंเคाเคฒ เคे เคคเคค्เคाเคฒीเคจ เคฒेเคซ्เคिเคจेंเค เคเคตเคฐ्เคจเคฐ เคธเคฐ เคॉเคฐ्เค เคैंเคชเคฌेเคฒ เคจे เคिเคธाเคจों เคे เคถांเคคिเคชूเคฐ्เคฃ เคตिเคฐोเคง เคा เคธเคฎเคฐ्เคฅเคจ เคिเคฏा เคฅा।
(D) เคเคธ เคंเคฆोเคฒเคจ เคे เคชเคฐिเคฃाเคฎเคธ्เคตเคฐूเคช เค ंเคคเคคः 'เคฌंเคाเคฒ เคेเคจेंเคธी เคเค्เค 1885' เคชाเคฐिเคค เคนुเค।
เคเคค्เคคเคฐ: (B)
Exam Fact: เคฏเคน เคเคฅเคจ เคเคฒเคค เคนै เค्เคฏोंเคि เคฌ्เคฐिเคिเคถ เคธเคฐเคाเคฐ เคจे เคเคธ เคंเคฆोเคฒเคจ เคो เคुเคเคฒเคจे เคे เคฒिเค เค्เคฐूเคฐ เคธैเคจ्เคฏ เคฆเคฎเคจ เคจเคนीं เคिเคฏा เคฅा। เคธเคฐเคाเคฐ เคจे 1873 เคฎें เคเค เคोเคทเคฃाเคชเคค्เคฐ เคाเคฐी เคเคฐ เคตाเคฏเคฆा เคिเคฏा เคฅा เคि เคाเคจूเคจ เคे เคฆाเคฏเคฐे เคฎें เคिเคธाเคจों เคे เคนिเคคों เคी เคฐเค्เคทा เคी เคाเคเคी।
เคช्เคฐเคถ्เคจ: เคชाเคฌเคจा เคตिเคฆ्เคฐोเคน เคी เคธเคซเคฒเคคा เคे เคฌाเคฆ, เคिเคธाเคจों เคो เคเคฎींเคฆाเคฐों เคฆ्เคตाเคฐा เคी เคाเคจे เคตाเคฒी เค เคตैเคง เคฌेเคฆเคเคฒी เคธे เคธुเคฐเค्เคทा เคช्เคฐเคฆाเคจ เคเคฐเคจे เคे เคฒिเค เคฌ्เคฐिเคिเคถ เคธเคฐเคाเคฐ เคจे 1885 เคฎें เคौเคจ เคธा เคเคคिเคนाเคธिเค เคाเคจूเคจ เคชाเคฐिเคค เคिเคฏा เคฅा?
เคเคค्เคคเคฐ: เคฌंเคाเคฒ เคेเคจेंเคธी เคเค्เค 1885 (Bengal Rent Act / Bengal Tenancy Act)।
เคช्เคฐเคถ्เคจ: เคชाเคฌเคจा เคे เคिเคธाเคจों เคे เคชเค्เคท เคฎें 'เคฌंเคाเคฒ เคช्เคฐेเคธिเคกेंเคธी' เคे เคिเคธ เคช्เคฐเคธिเคฆ्เคง เคธเคฎाเคाเคฐ เคชเคค्เคฐ เคจे เคฒเคाเคคाเคฐ เคฒेเค เคฒिเคे เคเคฐ เคเคฎींเคฆाเคฐों เคी เคฎเคจเคฎाเคจी เคो เคเคाเคเคฐ เคिเคฏा เคฅा?
เคเคค्เคคเคฐ: 'เคธोเคฎเคช्เคฐเคाเคถ' (Somprakash) เคเคฐ 'เค เคฎृเคคा เคฌाเค़ाเคฐ เคชเคค्เคฐिเคा' (Amrita Bazar Patrika)।
เคชाเคฌเคจा เคृเคทि เคตिเคฆ्เคฐोเคน (1873-1876) เคธे เคुเคก़े เคुเค เค เคค्เคฏंเคค เคเคนเคฐे, เคตिเคถिเคท्เค เคเคฐ เคตिเคถ्เคฒेเคทเคฃाเคค्เคฎเค เคช्เคฐเคถ्เคจ (PYQs) เคो UGC NET (เคเคคिเคนाเคธ), UPSC Civil Services, UPPCS, BPSC, เคเคฐ RAS เคी เคเค्เค เคธ्เคคเคฐीเคฏ เคชเคฐीเค्เคทाเคं เคฎें เคชूเคे เคเค เคนैं เคเคฐ เคธाเคฎाเคจ्เคฏ เคชुเคธ्เคคเคों เคฎें เคोเคก़ เคฆिเค เคाเคคे เคนैं, เคตे เคชूเคฐी เคต्เคฏाเค्เคฏा เคे เคธाเคฅ เคจीเคे เคฆिเค เคा เคฐเคนे เคนैं:
1. เคเคฎींเคฆाเคฐों เคे เคนเคฅเคंเคกों เคเคฐ เคाเคจूเคจी เคฆांเคต-เคชेंเค เคे เคเค िเคจ PYQs
เคช्เคฐเคถ्เคจ 1: เคชाเคฌเคจा เคे เคเคฎींเคฆाเคฐों เคจे เคिเคธाเคจों เคे 'เคเคฌ्เคाเคงाเคฐी เค เคงिเคाเคฐ' (Occupancy Rights) เคो เคฐोเคเคจे เคे เคฒिเค เคिเคธ เคช्เคฐเคाเคฐ เคे เคाเคจूเคจी เคนเคฅเคंเคกे เค เคชเคจाเค เคฅे, เคिเคธเคे เคตिเคฐोเคง เคฎें 1873 เคฎें 'เคृเคทि เคฒीเค' เคฌเคจी? (UGC NET)
(A) เคตे เคนเคฐ เคธाเคฒ เคिเคธाเคจों เคी เค़เคฎीเคจ เคฌเคฆเคฒ เคฆेเคคे เคฅे เคคाเคि เคฒเคाเคคाเคฐ 12 เคตเคฐ्เคท เคा เคฐिเคॉเคฐ्เคก เคจ เคฌเคจ เคธเคे।
(B) เคตे เคฒเคाเคจ เคी เคฐเคธीเคฆ เคฆेเคจे เคธे เคฎเคจा เคเคฐ เคฆेเคคे เคฅे।
(C) เคตे เคฐैเคฏเคคों เคธे เค़เคฌเคฐเคจ เคोเคे เคธเคฎเคฏ เคे เคชเค्เคे (Short-term leases) เคชเคฐ เคนเคธ्เคคाเค्เคทเคฐ เคเคฐเคตाเคคे เคฅे।
(D) เคเคชเคฐ्เคฏुเค्เคค เคธเคญी।
เคเคค्เคคเคฐ: (D) เคเคชเคฐ्เคฏुเค्เคค เคธเคญी
Exam Fact (เคเคนเคจ เคเคคिเคนाเคธ): เคเคฎींเคฆाเคฐ เคฌเคนुเคค เคाเคฒाเค เคฅे। เคตे 1859 เคे เค เคงिเคจिเคฏเคฎ X (Act X) เคे เคช्เคฐเคญाเคต เคो เคเคค्เคฎ เคเคฐเคจे เคे เคฒिเค เคฒเคाเคจ เคी เคोเค เคฒिเคिเคค เคฐเคธीเคฆ เคจเคนीं เคฆेเคคे เคฅे เคคाเคि เคिเคธाเคจ เค เคฆाเคฒเคค เคฎें เคฏเคน เคธाเคฌिเคค เคจ เคเคฐ เคธเคे เคि เคตเคน 12 เคธाเคฒ เคธे เคेเคคी เคเคฐ เคฐเคนा เคนै। เคเคธी เคे เคिเคฒाเคซ เคिเคธाเคจों เคจे เคธाเคฎूเคนिเค เคฐूเคช เคธे เค เคฆाเคฒเคค เคा เคฆเคฐเคตाเคा เคเคเคเคाเคฏा।
เคช्เคฐเคถ्เคจ 2: เคชाเคฌเคจा เคตिเคฆ्เคฐोเคน เคे เคฆौเคฐाเคจ 'เคृเคทि เคฒीเค' เคे เคिเคธाเคจों เคจे เคเคฎींเคฆाเคฐों เคो เคเคฐ्เคฅिเค เคฐूเคช เคธे เคชंเคु เคฌเคจाเคจे เคे เคฒिเค เคौเคจ เคธी เคตिเคถिเคท्เค เคฐเคฃเคจीเคคि เค เคชเคจाเค เคฅी? (UGC NET / State PCS)
(A) เคเคจ्เคนोंเคจे เคเคฎींเคฆाเคฐों เคी เค เคจाเค เคी เคฎंเคกिเคฏों เคो เคฒूเค เคฒिเคฏा।
(B) เคเคจ्เคนोंเคจे เคฌเคข़ा เคนुเค เคฒเคाเคจ เคोเคฐ्เค เคฎें เคเคฎा เคเคฐเคจा เคถुเคฐू เคเคฐ เคฆिเคฏा เคเคฐ เคเคฎींเคฆाเคฐों เคो เคธीเคงे เคญुเคเคคाเคจ เคฌंเคฆ เคเคฐ เคฆिเคฏा।
(C) เคเคจ्เคนोंเคจे เค ंเค्เคฐेเคों เคो เคैเค्เคธ เคฆेเคจा เคฌंเคฆ เคเคฐ เคฆिเคฏा।
(D) เคเคจ्เคนोंเคจे เค เคชเคจी เคซเคธเคฒ เคो เคेเคคों เคฎें เคนी เคเคฒा เคฆिเคฏा।
เคเคค्เคคเคฐ: (B)
Exam Fact: เคिเคธाเคจों เคจे เคाเคจूเคจ เคा เคธเคนाเคฐा เคฒिเคฏा। เคเคจ्เคนोंเคจे เคฒเคाเคจ เคฆेเคจा เคฌंเคฆ เคจเคนीं เคिเคฏा, เคฌเคฒ्เคि เคตे เคตैเคง เคฒเคाเคจ เคी เคฐाเคถि เคो เคธเคฐเคाเคฐी เค เคฆाเคฒเคคों (Rent Courts) เคฎें เคเคฎा เคเคฐ เคฆेเคคे เคฅे। เคเคธเคธे เคเคฎींเคฆाเคฐ เคเคธ เคชैเคธे เคो เคคเคฌ เคคเค เคจเคนीं เคจिเคाเคฒ เคธเคเคคे เคฅे เคเคฌ เคคเค เคोเคฐ्เค เคा เคซैเคธเคฒा เคจ เค เคाเค। เคเคธเคธे เคเคฎींเคฆाเคฐ เคเคฐ्เคฅिเค เคธंเคเค เคฎें เค เคเค।
2. เคฌुเคฆ्เคงिเคीเคตिเคฏों เคे เคตैเคाเคฐिเค เคตिเคญाเคเคจ เคे เคเคนเคฐे PYQs
เคช्เคฐเคถ्เคจ 3: 1870 เคे เคฆเคถเค เคे เคชाเคฌเคจा เคตिเคฆ्เคฐोเคน เคे เคธเคฎเคฏ เคฌंเคाเคฒ เคा เคฌुเคฆ्เคงिเคीเคตी เคตเคฐ्เค (Intelligentsia) เคฆो เคुเคों เคฎें เคฌंเค เคเคฏा เคฅा। เคจिเคฎ्เคจเคฒिเคिเคค เคฎें เคธे เคिเคธ เคธंเคเค เคจ เคฏा เคต्เคฏเค्เคคि เคจे เคिเคธाเคจों เคे เคฌเคाเคฏ 'เคเคฎींเคฆाเคฐों' เคे เคนिเคคों เคा เคธเคฎเคฐ्เคฅเคจ เคिเคฏा เคฅा? (UGC NET Special)
(A) เคฌ्เคฐिเคिเคถ เคंเคกिเคฏเคจ เคเคธोเคธिเคเคถเคจ (British Indian Association) เคเคฐ 'เคนिंเคฆू เคชैเค्เคฐिเคฏเค'
(B) เคंเคกिเคฏเคจ เคเคธोเคธिเคเคถเคจ เคเคฐ เคธुเคฐेंเคฆ्เคฐเคจाเคฅ เคฌเคจเคฐ्เคी
(C) เค เคฎृเคคा เคฌाเค़ाเคฐ เคชเคค्เคฐिเคा
(D) เคฆ्เคตाเคฐเคाเคจाเคฅ เคตिเคฆ्เคฏाเคญूเคทเคฃ
เคเคค्เคคเคฐ: (A)
Exam Fact (เคฌाเคฐीเคी เคธเคฎเคें): เคเคนाँ เคเค เคคเคฐเคซ 'เค เคฎृเคคा เคฌाเค़ाเคฐ เคชเคค्เคฐिเคा' เคเคฐ 'เคธोเคฎเคช्เคฐเคाเคถ' เคिเคธाเคจों เคे เคธाเคฅ เคฅे, เคตเคนीं 'เคฌ्เคฐिเคिเคถ เคंเคกिเคฏเคจ เคเคธोเคธिเคเคถเคจ' (เคो เคฌเคก़े เคเคฎींเคฆाเคฐों เคा เคธंเคเค เคจ เคฅा) เคเคฐ เคเคจเคे เคธเคฎाเคाเคฐ เคชเคค्เคฐ 'เคฆ เคนिंเคฆू เคชैเค्เคฐिเคฏเค' (เคนเคฐीเคถ เคंเคฆ्เคฐ เคฎुเคเคฐ्เคी เคी เคฎृเคค्เคฏु เคे เคฌाเคฆ เค्เคฐिเคธ्เคो เคฆाเคธ เคชाเคฒ เคे เคธंเคชाเคฆเคจ เคฎें) เคจे เคเคธ เคंเคฆोเคฒเคจ เคी เคเคฒोเคเคจा เคी เคฅी เคเคฐ เคเคธे เคเคฎींเคฆाเคฐों เคे เคตैเคง เค เคงिเคाเคฐों เคชเคฐ เคนเคฎเคฒा เคฌเคคाเคฏा เคฅा। เคฏเคน เคช्เคฐเคถ्เคจ เคจेเค เคชเคฐीเค्เคทा เคฎें เค เค्เคธเคฐ เคซंเคธाเคจे เคे เคฒिเค เคชूเคा เคाเคคा เคนै।
เคช्เคฐเคถ्เคจ 4: เคชाเคฌเคจा เคिเคฒे เคे เคिเคธ เคคเคค्เคाเคฒीเคจ เคฌ्เคฐिเคिเคถ เคिเคฒा เคฎเคिเคธ्เค्เคฐेเค (District Magistrate) เคจे 1873 เคฎें เค เคชเคจी เคเคงिเคाเคฐिเค เคฐिเคชोเคฐ्เค เคฎें เคฒिเคा เคฅा เคि "เคिเคธाเคจ เคชूเคฐी เคคเคฐเคน เคธे เคाเคจूเคจ เคे เคฆाเคฏเคฐे เคฎें เคाเคฎ เคเคฐ เคฐเคนे เคนैं เคเคฐ เคเคฎींเคฆाเคฐ เค เคตैเคง เคฐूเคช เคธे เคฒเคाเคจ เคฌเคข़ा เคฐเคนे เคนैं"?
(A) เคชी. เคจोเคฒเคจ (P. Nolan)
(B) เคธเคฐ เคॉเคจ เคธ्เค्เคฐैเคी
(C) เคเคถ्เคฒे เคเคกเคจ
(D) เคกเคฌ्เคฒ्เคฏू. เคกเคฌ्เคฒ्เคฏू. เคนंเคเคฐ
เคเคค्เคคเคฐ: (A) เคชी. เคจोเคฒเคจ
Exam Fact: เคชाเคฌเคจा เคे เคฎเคिเคธ्เค्เคฐेเค เคชी. เคจोเคฒเคจ เคी เคเคธ เคธเคนाเคจुเคญूเคคिเคชूเคฐ्เคฃ เคฐिเคชोเคฐ्เค เคจे เคฌंเคाเคฒ เคธเคฐเคाเคฐ เคो เคช्เคฐเคญाเคตिเคค เคिเคฏा। เคเคธी เคाเคฐเคฃ เคฒेเคซ्เคिเคจेंเค เคเคตเคฐ्เคจเคฐ เคธเคฐ เคॉเคฐ्เค เคैंเคชเคฌेเคฒ เคจे เคเคฎींเคฆाเคฐों เคी เคธैเคจ्เคฏ เคฆเคฎเคจ เคी เคฎांเค เคो เคाเคฐिเค เคเคฐ เคฆिเคฏा เคเคฐ เคिเคธाเคจों เคो เคถांเคคिเคชूเคฐ्เคฃ เคขंเค เคธे เค เคชเคจी เคฒीเค เคเคฒाเคจे เคी เค เคจुเคฎเคคि เคฆी।
เคช्เคฐเคถ्เคจ: เคชाเคฌเคจा เคตिเคฆ्เคฐोเคน เคे เคฎुเค्เคฏ เคจेเคคाเคं เคฎें เคธे เคเค, เคถंเคญू เคชाเคฒ เคा เคธंเคฌंเคง เคฎुเค्เคฏ เคฐूเคช เคธे เคिเคธाเคจों เคे เคिเคธ เคธंเคเค เคจ เคाเคฐ्เคฏ เคธे เคฅा?
เคเคค्เคคเคฐ: เคตे เคृเคทि เคฒीเค เคे เคฎुเค्เคฏ เคाเคจूเคจी เคธเคฒाเคนเคाเคฐ เคเคฐ เคซंเคก เคฎैเคจेเคเคฐ เคฅे, เคो เค เคฆाเคฒเคคों เคฎें เคตเคीเคฒों เคो เคซीเคธ เคฆेเคจे เคा เคाเคฎ เคธंเคญाเคฒเคคे เคฅे।
เคช्เคฐเคถ्เคจ: เคชाเคฌเคจा เคंเคฆोเคฒเคจ เคा เคช्เคฐเคญाเคต เคฌंเคाเคฒ เคे เคिเคธ เค เคจ्เคฏ เคिเคฒे เคฎें เคเคคเคจा เคคीเคต्เคฐ เคฅा เคि เคตเคนाँ เคे เคिเคธाเคจों เคจे เคเคฎींเคฆाเคฐों เคी เคจाเคाเคฌंเคฆी เคเคฐ เคฆी เคฅी?
เคเคค्เคคเคฐ: เคฌोเคเคฐा (Bogra) เคเคฐ เคขाเคा เคिเคฒा।
เคช्เคฐเคถ्เคจ: 1885 เคा 'เคฌंเคाเคฒ เคेเคจेंเคธी เคเค्เค' (Bengal Tenancy Act) เคเคฌ เคชाเคฐिเคค เคนुเค, เคเคธ เคธเคฎเคฏ เคญाเคฐเคค เคे เคตाเคฏเคธเคฐाเคฏ เคौเคจ เคฅे?
เคเคค्เคคเคฐ: เคฒॉเคฐ्เคก เคกเคซเคฐिเคจ (Lord Dufferin) [เคाเคฐ्เคฏเคाเคฒ: 1884 - 1888]।
No comments yet — be the first
Open Comments →